เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกสุรินทร์

นโยบายการพัฒนาประเทศเป็นมูลเหตุอันสำคัญในการขยายปัญหาและสร้างผลกระทบต่อเกษตรกรรายย่อยอย่างกว่างขวางและทวีความรุนแรงยิ่งๆขึ้น โดยเฉพาะในส่วนที่เกี่ยวกับเกษตรกรโดยตรงอย่างนโยบายส่งเสริมการเกษตรแผนใหม่ ซึ่งเน้นการใช้สารเคมี-สารพิษ ตลอดจนมุ่งส่งเสริมการปลูกพืชเชิงเดี่ยวเพื่อการค้า กระบวนการส่งเสริมเกษตรแผนใหม่เกิดขึ้นตั้งแต่เริ่มยุคปฏิวัติเขียว (Green revolution: พ।ศ।๒๕๐๓) และมีความเข้มข้นยิ่งขึ้นเมื่อประมาณปี พ।ศ.๒๕๑๐ เป็นต้นมา โดยมีการส่งเสริมการใช้ปุ๋ยเคมี-สารเคมี พันธุ์พืชใหม่ เครื่องจักรกลการเกษตร จนแนวทางเกษตรแผนใหม่แพร่ขยายไปทั่วทั้งประเทศ ในขณะเดียวกันที่ระบบเกษตรกรรมพื้นบ้านแบบดั้งเดิม (Traditional Agriculture) ซึ่งเน้นการผลิตแบบพออยู่พอกิน วิถีชีวิตพึ่งพาตนเอง และความมั่นคงทางอาหาร กลับถูกเก็บกดปิดกั้นและลดจำนวนพื้นที่การผลิตลงอย่างรวดเร็ว

ขบวนการ ”เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกสุรินทร์” เป็นองค์กรประชาชนเล็กๆ กลุ่มหนึ่งที่เกิดขึ้นจากแรงกดดันของสภาพปัญหาอันเกิดจากนโยบายเกษตรแผนใหม่ เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกสุรินทร์ดำเนินมาอย่างต่อเนื่องยาวนานพอสมควร แม้ว่าลักษณะการรวมตัวของกลุ่มองค์กรต่างๆจะเกิดขึ้นอย่างมีโครงสร้างหลวมๆ ซึ่งเป็นการรวมตัวระดับเครือข่ายที่ไม่ชัดเจนมากนักในยุคแรก แต่ขบวนการดังกล่าวมีการพัฒนารูปธรรมระบบเกษตรกรรมก็มีความชัดเจนต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี พ।ศ।๒๕๒๖ โดยเริ่มจากรูปธรรมการเลี้ยงปลาในนาข้าวมาเป็นเกษตรผสมผสาน เกษตรธรรมชาติ เกษตรอินทรีย์ จนกระทั่งเป็นเกษตรกรรมยั่งยืนตามลำดับ นอกเหนือจากการพัฒนาระบบเกษตรกรรมแล้วขบวนการยังให้ความสำคัญกับการพัฒนาในมิติองค์กรอย่างต่อเนื่องเช่นกันโดยเป็นความร่วมมือขององค์กรชาวบ้านและองค์กรพัฒนาเอกชนในท้องถิ่น

แนวคิดพื้นฐานขบวนการเกษตรกรรมทางเลือก กล่าวโดยสรุปเครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกสุรินทร์ มีชุดคำอธิบายทางความคิดทั้งด้านกระบวนการผลิตในระบบเกษตรกรรมยั่งยืน และทางเทคนิคการเกษตรแบบยั่งยืน ตลอดจนแนวความคิดในเชิงความต้องการสูงสุดหรือสิ่งที่ต้องการไปให้ถึง คือ สร้างรูปแบบเกษตรกรรมยั่งยืนให้เป็นที่ยอมรับและเป็นทางเลือกให้กับเกษตรกรรายย่อยเข้าถึงได้จริง โดยเป็นระบบเกษตรที่ความเคารพเกื้อกูลต่อธรรมชาติ อนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรท้องถิ่น มีความเป็นไปได้ในทางเศรษฐกิจและความเหมาะสมสอดคล้องกับสภาพภูมิศาสตร์และวัฒนธรรมชุมชน ซึ่งก็มีหลากหลายรูปแบบเช่น เกษตรผสมผสาน เกษตรธรรมชาติ เกษตรอินทรีย์ วนเกษตร เป็นต้น

กลุ่มองค์กรชาวบ้าน เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกสุรินทร์ แบ่งออกเป็น ๒ ลักษณะ (1)องค์กรชาวบ้านสมาชิกเครือข่ายฯ (ประกอบไปด้วยองค์กรชาวบ้าน ๖ กลุ่ม) (2)องค์กรชาวบ้านนอกเครือข่ายฯ (ซึ่งมีจำนวนหลายกลุ่มหลายพื้นที่และได้รับการหนุนเสริมจากเครือข่าย) ซึ่งทั้งสองลักษณะมีการเคลื่อนไหวพัฒนาองค์ความรู้ด้านเกษตรธรรมยั่งยืนอย่างต่อเนื่อง และจะนำเสนอบทเรียนรูปธรรมการทำงานในมิติต่างๆ ให้ได้เห็นในโอกาสต่อไป