เกษตรอิสระภาพ

เกษตรยั่งยืนกับความมั่นคงด้านอาหาร

2011-05-19T23:48:00.000-07:00

ศิลป์ในสวนพื้น

2010-05-16T07:15:00.000-07:00

ศิลป์ในสวนพื้นที่สารธารณะเพื่อสร้างสุขคนเมืองสุรินทร์

เด็กๆกับการพัฒนาระบบเกษตรยั่งยืน

2009-10-05T22:24:00.000-07:00

สิ่งสำคัญของภาคการเกษตรไทยในอนาคต คือผู้สืบทอดดังนั้นจึงสำคัญยิ่งที่จะต้องสร้างกระบวนการเรียนรู้สำหรับเด็กๆ ในชุมชนเพื่อเชื่อมโยงคนสู่วิถีชีวิตเกษตรยั่งยืน

มันสำปะหลังบุกนา ยางพาราบุกป่า ที่ป่าภูขาม

2009-06-28T03:41:00.000-07:00

ภูขามเป็นภูเขาที่สูงที่สุดในเขตอำเภอเขมราฐ จังหวัดอุบลราชธานี มีเนื้อที่ที่เป็นป่าทั้งสิ้นประมาณ 2,600 ไร่ มีความสูงประมาณ1,500 เมตร ตั้งอยู่บนรอยต่อระหว่างอำเภอเขมราฐ กับ อำเภอกุดข้าวปุ้น จังหวัดอุบลราชธานีเป็นภูเขาที่แบ่งเขตตำบลหัวนา อำเภอเขมราฐ กับ ตำบลหนองทันน้ำ อำเภอกุดข้าวปุ้น

สภาพพื้นที่ป่าภูขามอันอุดมสมบูรณ์

กระแสของการปลูกพืชเศรษฐกิจแผ่วเบาลงไปมากพอสมควรหลังเกิดวิกฤติเศรษฐกิจที่อเมริกา แล้วลุกลามกระจายออกไปทั่วโลก ยังผลให้ราคาน้ำมันดิบตกต่ำ ราคาน้ำมันในบ้านเราเองก็ถูกลงเป็นอันมาก วิกฤติเศรษฐกิจและน้ำมันถือเป็นตัวแปรสำคัญที่นำมาสู่การผ่อนกระแสพืชเศรษฐกิจทั้งหลาย ไม่ว่าจะเป็น อ่อย มัน ยางรารา ข้าวโพด และพืชอีกหลายชนิด แต่อย่างไรก็ตามชุมชนจำนวนมากในพื้นที่ภาคอีสานยังคงดำเนินวิถีเศรษฐกิจการเกษตรไปแบบยากที่จะถอดถอนตนเองออกจากระบบเกษตรแผนใหม่ที่ยังคงรุกประชิดติดเขตแดนฐานทรัพยากรชุมชน

แนวปลูกมันเข้าประชิดเขตป่า (ขวามือคือมัน)

สภาพการถางป่าหัวไร่ปลายนา ทีขอบป่าภูขาม

ที่ป่าภูขาม ณ ตำบลหนองทันน้ำ อำเภอกุดข้าวปุ้น จังหวัดอุบลราชธานี เป็นอีกหนึ่งชุมชนที่สะท้อนเรื่องราวเสมือนนิยายเรื่องเดิมที่ต้องกล่าวถึงซ้ำแล้วซ้ำเล่าและยังไม่มีที่ท่าว่าจะจบลงโดยง่าย สิ่งที่พบเห็นในพื้นที่ป่าชุมชนภูขามอันอุดมสมบูรณ์ คือสภาพของการบุกเบิกที่ดินชายป่า ตัดต้นไม้ ไถหน้าดิน เผาตอ เพื่อเปิดพื้นที่สำหรับการปลูกมันสำประหลังและยางพารา หลักคิดเดิมเดิมของการส่งเสริมการเกษตรภาครัฐ ยังคงปรากฏให้เห็นและจับต้องได้ ก็คือการถางให้เรียบ เผาให้ราบ แล้วก็หาซื้อปุ๋ยเคมีและยาฆ่าแมลงมาใช้ให้เต็มที่ ความคิดในมิติของนิเวศการเกษตรและการพึ่งพาระบบธรรมชาติไม่เคยมีอยู่ในหัวของข้าราชการกระทรวงเกษตรเลยนับตั้งแต่ก่อตั้งหน่วยงานนี้มาจนถึงปัจจุบัน จึงแทบไม่ต้องถามว่าป่าชุมชนภูขาม ป่าหัวไร่ปลายนา และพื้นดินอันอุดมถูกทำลายไปมากน้อยเพียงใด

การตัดต้นไม้เพื่อเปิดพื้นที่ปลูกมันสำประหลัง

มันสำประหลังบนซากต้นไม้

สำหรับการปลูกมันสำปะหลังในพื้นที่พบว่าเกษตรกรขยายพื้นที่การผลิตเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทั้งนี้ก็เพราะว่าราคามันสำประหลังมีราคาดีอย่างต่อเนื่องนับตั้งแต่ ปี๒๕๔๖ จนถึง ปี๒๕๕๐ แต่ปัจจุบันมันสำประหลังราคาตกต่ำอย่างต่อเนื่องเกษตรกรทั่วไปจึงต้องประสบปัญหาขาดทุน และภาครัฐยังไม่มีมาตรการที่ชัดเจนในการจัดการปัญหาที่เกิดขึ้น มันสำประหลังจึงเป็นสถานการณ์ปัญหาที่หนักมาก ไม่ต่างไปจากปัญหาเดิมที่เกิดขึ้นมาก่อนในพื้นที่ภูขามนั้นก็คือยางพารา ประเด็นก็คือผลพวงจากนโยบายส่งเสริมการปลูกยางพาราในยุครัฐบาลทักษิณ (ปี๒๕๔๗-๒๕๔๙) ได้เริ่มออกดอกออกผล ยางพาราในพื้นที่ภูขามจำนวนมาก “ออกดอกออกผล” จริงดังคำกล่าว แต่ว่าการออกดอกดังกล่าวเกิดจากกล้าพันธุ์ยางพาราคุณภาพต่ำ ซึ่งเกษตรกรได้มาจากรัฐ โดยสำนักงานกองทุนสงค์เคราะห์การทำสวนยาง (สกย.) ที่มี “ซีพี” หรือ (บริษัทเครือเจริญโภคภัณฑ์) ทำหน้าที่ผลิตกล้ายางให้ ยางพาราออกดอกหรือยางตาสอยคือยางพาราที่ได้จากการนำกลิ่งพันธุ์ที่มีอายุมาก ดังนั้นยางดังกล่าวจึงไม่มีคุณภาพ ให้น้ำยางน้อย ไม่ต้านทานโรค ไม่เจริญเติบโต เกษตรกรที่ปลูกยางตาสอยจึงไม่มีโอกาสแม้แต่จะถอนทุนคืน

ยางตาสอย ยางออกดอก

พื้นทีป่าภูขาม ภายหลังจากที่ขบวนการชาวบ้านเข้าไปมีบทบาทบริหารจัดการในรูปของป่าชุมชน ก็ทำให้สภาพโดยรวมมีการฟื้นฟูจนเกิดความอุดมสมบูรณ์ขึ้นมาก มีชาวบ้านจำนวนมากพบเห็นสัตว์หลากชนิดในพื้นที่ป่ามากกว่าอดีตที่ผ่านมา มีการฟื้นฟูโดยการปลูกพืชพันธุ์หลายชนิด มีการสร้างระบบระเบียบแบบแผนการดูแลรักษาอย่างต่อเนื่อง แต่ข้อกังวลใจสำคัญก็คือ กระแสการพัฒนาเศรษฐกิจในรูปแบบการส่งเสริมพืชเชิงเดี่ยวเพื่อการค้า ใช้สารเคมีเข้มข้น ใช้ปัจจัยการผลิตจากภายนอกชุมชน ทั้งยังต้องใช้เงินทุนสูง จะส่งผลทำลายฐานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของป่าภูขามมากเพียงไร และชุมชนจะสามารถตั้งแนวรับหรือจะตอบโต้อย่างไรต่อกระแสทุนที่กำลังโถมซัดรุนแรง แถมยังมีการปรับสภาพปรับรูปโฉมต่างจากอดีดที่ผ่านมาเป็นอันมาก

ลานหินธรรมชาติกลางป่าภูขาม

คณะดูงาน ลงฐานชุมชนศึกษาพื้นที่

aan surin

เทศกาล “ชมสวนแตงโมอินทรีย์ กินหมูป่า ศึกษาธรรมชาติ”

2009-06-09T08:42:00.001-07:00

เทศกาล “ชมสวนแตงโมอินทรีย์ กินหมูป่า ศึกษาธรรมชาติ”
เช้าวันอาทิตย์ที่ 24 พฤษภาคม 2552 ผู้บริโภคที่สนใจ กิจกรรม “ชมสวนแตงโมอินทรีย์ กินหมูป่า ศึกษาธรรมชาติ” ที่จัดขึ้น ณ ที่หมู่บ้านถนน ต.ทมอ อ.ปราสาท ร่วมกับโครงการเสริมประสิทธิภาพเกษตรกรสุรินทร์(คสป.) ทุกคนมาพร้อมหน้าพร้อมตากันตามเวลาที่กำหนด บางคนพาลูกหลานมาด้วย ซึ่งช่วยเพิ่มเติมสีสันของงานนี้มากเลยค่ะ นอกจากเด็กและผู้ใหญ่ ได้เพลิดเพลินกับสวนแตงโมอินทรีย์และธรรมชาติโดยรอบๆสวนแล้ว ยังได้สาระความรู้เกี่ยวกับแตงโมอินทรีย์ ตั้งแต่ขั้นตอนการปลูก วิธีการดูแลรักษา และวิธีการเก็บแตงโมจากพี่นันทาเจ้าของสวนแตงโม สำหรับการเริ่มต้นการปลูกแตงโมอินทรีย์ของพี่นันทานั้นได้เริ่มปลูกไว้ขายในชุมชน จน คสป.ได้แนะนำให้นำมาจำหน่ายที่ตลาดสีเขียวเพราะคนในเมืองหาแตงโมงที่ไม่มีสารเคมี บริโภคแทบจะไม่ได้เลย ซึ่งสวนของพี่นันทา ก็เป็นสวนแตงโมอินทรีย์ต้นแบบให้แก่เกษตรกรที่สนใจในการปลูกแตงโมอินทรีย์ ซึ่งตอนนี้ก็มีสมาชิกอีก 5 รายที่ทำสวนแตงโมอินทรีย์ และน่าจะมีผู้ผลิตแตงโมอินทรีย์เพิ่มขึ้นไปเรื่อยๆ เพราะเห็นจากการผู้บริโภคทั้งเด็กและผู้ใหญ่ทานแตงโมกันอย่างเอร็ดอร่อยแล้วน่าชื่นใจและขอชื่นชมเกษตกรที่หันมาปลูกแตงโมอินทรีย์ให้กับผู้บริโภค โดยที่ผู้บริโภคไม่ต้องกังวลว่ามีสารเคมีตกค้างอยู่หรือเปล่า แต่ถ้าได้รับประทานแตงโมอินทรีย์แล้วรับรองว่าปลอดภัยร้อยเปอร์เซ็นต์เลยค่ะ พี่อรทัย ก็เป็นผู้บริโภคท่านหนึ่ง ที่ไปร่วมกิจกรรมกับเรา เล่าว่า ไม่ได้ทานแตงโมมานาน 20 ปีแล้วเพราะรู้ว่าแตงโมตามท้องตลาดจะมีขั้นตอนการปลูกที่กว่าจะได้ผลผลิตต้องใช้สารเคมีมากแค่ไหน จึงทำให้ตัดสินใจไม่ทานแตงโมไปเลย ทั้งที่ชอบทานแตงโมมาก แต่วันนี้พี่อรทัยได้ทานแตงโมอร่อยๆและปลอดภัยแล้วค่ะ เพราะมีเกษตรกรที่ห่วงใยสุขภาพของผู้บริโภคและใส่ใจธรรมชาติ อยู่และจะเพิ่มขึ้นเรื่อยๆก็จะนำมาซึ่งสุขภาพดีทั้งผู้ผลิตและผู้บริโภคค่ะ

หลังจากเพลิดเพลินกับการชมสวนแตงโมของพี่นันทาแล้วก็เที่ยงพอดี มื้อนี้พี่นันทาและชาวบ้านใกล้เคียงได้ประกอบอาหารท้องถิ่นให้กับผู้บริโภคได้ทานกันอย่างอิ่มหน่ำ สำราญกันเลยค่ะ ทุกๆคนมีความสุขที่ได้ทานอาหารอร่อยๆสดใหม่ และปลอดภัยจากสารเคมี ทั้งพืชผักสวนครัวที่ปลูกไว้ทานเองแล้ว ยังมีหมู่ป่าที่นำมาเลี้ยงที่บ้านของพี่นันทาเองโดยที่ไม่ต้องกังวลเลยนะค่ะว่าจะมีสารเคมีตกค้างอยู่หรือเปล่า เพราะหมูป่าของพี่นันทาเป็นหมูป่าอินทรีย์ ที่เลี้ยงตามธรรมชาติจริงๆค่ะ อาหารที่ขาดไม่ได้ทุกมื้อของท้องถิ่นที่นี่ก็คือ น้ำพริกมะม่วงปลาทุกคนที่ได้ทาน เอ่ยปากว่าอร่อยกันถ้วนหน้า ทำให้แม่ครัวอิ่มอกอิ่มใจยิ้มแย้มอย่างมีความสุขกันถ้วนหน้า และสัญญากันไว้ว่าเที่ยวสวนรอบหน้าจะสนุกกว่านี้แน่นอนค่ะ.....

พรทิวา ใจเฟือ (sfs) รายงาน

เกษตรยั่งยืนในแนวขยายของชาวนาสุรินทร์

2009-03-12T06:13:00.000-07:00

เกษตรยั่งยืนในแนวขยายของชาวนาเครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกสุรินทร์ คือการขยายแนวคิดและองค์ความรู้ ตลอดจนการขยายเครือข่ายความร่วมมือของชาวนาให้กว้างขวางยิ่งขึ้นในระดับฐานชุมชน กระบวนการเรียนรู้ในครั้งนี้ ดำเนินไปภายใต้หลักสูตร "การพัฒนาระบบเกษตรกรรมยั่งยืนสู่การพึ่งพาตนเอง" โดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดสุรินทร์ (โครงการศูนย์เรียนรู้เครือข่ายปราชญ์ชาวบ้าน) ในปี พ.ศ.๒๕๕๒

หลักสูตรการพัฒนาระบบเกษตรกรรมยั่งยืนสู่การพึ่งพาตนเอง มีจุดมุ่งหมายสำคัญเพื่อการเปลี่ยนแปลงเกษตรกรรายย่อยที่อยู่ภายใต้ระบบการเกษตรแบบเคมี ยาฆ่าแมลง หนี้สินและความยากจน ไปสู่ระบบการเกษตรแบบหยุดการใช้สารเคมีทุกชนิด และพัฒนาแปลงเกษตรของตนเองแบบหลากหลายผสมผสาน เน้นการใช้ปัจจัยการผลิตภายใน ลดปัจจัยการผลิตที่มาจากภายนอก กระบวนการเรียนรู้ดังกล่าวยังเน้นในด้านเทคนิคเกษตรยั่งยืนอย่างหลากหลายประเด็น เช่น การปรับปรุงบำรุงดิน, การอนุรักษ์และพัฒนาพันธุ์ข้าวพื้นบ้าน, การเลี้ยงหมูหลุม, เกษตรยั่งยืนในพื้นที่ขนาดเล็ก, การปลูกพืชหลังนา เป็นต้น

กระบวนการเรียนรู้เกษตรยั่งยืน โดยผู้นำเครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกสุรินทร์ เริ่มต้นจากการวิเคราะห์ปัญหาตนเอง (ปัญหาชาวนา) วิเคราะห์องค์ประกอบของปัญหาภาคการเกษตรของไทย เชื่องโยงสู่ปัญหาเชิงนโยบายที่มีผลกระทบกับชาวนาราย่อย เพื่อปรับแนวคิดทัศนคติผู้เข้าร่วมก่อนเป็นอันดับแรก หลังจากนั้นจึงเข้าสู่เนื้อหาภาควิชาการ และลงมือปฏิบัติของจริงกับมือ ในหลักสูตรนี้เกษตรกรจะต้องเข้าร่วมตลอดระยะเวลา ๔ วัน ๓ คืน โดยเข้าพักร่วมกับแกนนำชาวนาในเครือข่ายฯ เพื่อเรียนรู้วิถีชีวิตร่วมกันไป

เกษตรกรเข้าฝึกอบรม (รุ่นที๑ ปี๒๕๕๒)

พ่อสัมฤทธิ์ บุญสุข ในฐานะพ่อปราชญ์ผู้นำคนสำคัญกล่าวนำความคิด

พ่อสัมฤทธิ์ บุญสุข และ ลุงประสงค์ สีสะอาด

(คุณธัญญา แสงอุบล) ฝึกอบรมการทำไบโอดีเซล

ปรึกษาหารือกลุ่มย่อย วิเคราะห์ต้นตอปัญหาชาวนาไทย

บรรยากาศกินข้าวกลางวันร่วมกัน

ยามค่ำรวมวงแลกเปลี่ยนพูดคุย เรื่องวิกฤตชาวนาไทย (ต.ทมอ)

พ่อทองมา เปรียบยิ่ง บรรยายวิชาเกษตรยั่งยืน

พี่มิตร บุญทวี บรรยายวิชาปรับปรุงบำรุงดิน

พี่จันทร์ศรี สุปิลัยธร บรรยายวิชาพันธุกรรมพื้นบ้าน

ลงมือปฎิบัติคัดพันธุ์ข้าวด้วยตนเอง

ลงมือลงไม้ ออกแรงเรียนวิชาปุ๋ยอินทรีย์

ทดลองของจริง ทำกันกับมือ เอาให้เป็น

ลงมือลงไม้ออกแรงฝึกดำนาแบบข้าวต้นเดียว (SRI)

แปลงปฎิบัติการในไร่นาศึกษาวิชา ข้าวต้นเดียว

(คุณกัญญา อ่อนศรี) สอนวิชาหมูหลุมเกษตรอินทรีย์

ศึกษาดูแปลงต้นแบบที่บ้านทัพไทย

รุ่นแรกมีเกษตรกรสนใจเข้าร่วมรวม ๓๔ ราย

การจัดฝึกอบรมให้กับเกษตรกรในหลักสูตรการพัฒนาระบบเกษตรกรรมยั่งยืนสู่การพึ่งพาตนเอง ทีจัดขึ้นโดยเครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกในครั้งนี้ ได้ดำเนินไปบนพื้นฐานทางความคิดที่ว่าชาวนาจำต้องขยายผลบทเรียนและองค์ความรู้ของตนเองออกไปสู่ชาวนาด้วยกันให้กว้างขวางขึ้น เพื่อเชื่อมโยงชาวนารายย่อยเข้าหากันผ่านความคิดในการพัฒนารูปธรรมวิถีชีวิตที่ทวนกระแสสังคมทุน เพื่อนำพาตนเองออกจากเส้นทางสายทาส ตามแนวทางแห่งเกษตรยั่งยืนในแนวขยาย

http://www.youtube.com/watch?v=_FZAkX25FJg

aan surin

งานบายศรีฯรับขวัญข้าวคืนนา

2009-02-26T05:50:00.000-08:00

21 กุมภาพันธ์ 2552 เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกสุรินทร์ จัดกิจกรรม “งานบายศรี สู่ขวัญเมล็ดพันธ์ท้องถิ่น กินอาหารปลอดภัย” ครั้งที่ 3 ณ ตลาดนัดสีเขียวเมืองสุรินทร์ ลานเชียงปุม หน้าองค์การบริหารส่วนจังหวัดสุรินทร์ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อรณรงค์สร้างความรู้ความเข้าใจ ความตระหนักในสถานการณ์ปัญหาทรัพยากรอาหาร และเห็นความสำคัญของพันธุกรรมข้าวพื้นบ้านในฐานะที่เป็นฐานทรัพยากรความหลากหลายทางชีวภาพ บรรยากาศภายในงานเริ่มตั้งแต่เช้ามืด มีเกษตรกรผู้ผลิตตลาดเขียว อย่างคึกคัก ซึ่งวันนี้เป็นวันแรกที่ย้ายจากสถานที่เดิมบริเวณสวนรักษ์ เวทีไผทสราญมาอยู่ที่นี่

ประมาณเก้าโมงเช้ามีการประเปิดงานบายศรีสู่ขวัญและเปิดตลาดสีเขียวเมืองสุรินทร์ที่ใหม่อย่างเป็นทางการ ก่อนที่จะเข้าสู่พิธีบายศรีสู่ขวัญข้าวเมล็ดพันธุ์และรับขวัญข้าวคืนนา เสร็จแล้วจึงเป็นการรับประทานอาหารร่วมกันและฟังหมอลำพื้นบ้านที่เดินทางมาจากบ้านหนองบัว อำเภอท่าตูม ในช่วงบ่ายเป็นการเสวนาวิชาการในประเด็น “ชาวนากับพันธุกรรมข้าวพื้นบ้าน” พร้อมกับการแลกเปลี่ยนเมล็ดพันธ์ที่ชาวบ้านนำมา

บรรยากาศตลาดนัดสีเขียวเมืองสุรินทร์ (ลานเชียงปุม)

ชิมข้าวพื้นบ้านหลายสายพันธุ์

สำหรับข้าวคืนนา ก็คือเมล็ดพันธุ์ข้าวพื้นบ้านจำนวนห้าสายพันธุ์ ได้แก่ ข้าวผาแดง ข้าวเนียงกวาง ข้าวกะโตม ข้าวชบาสราญ และข้าวนางกอง ซึ่งเป็นพันธุ์ข้าวพื้นบ้านที่สูญหายไปนานแล้วจากพื้นนาสุรินทร์ เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกจึงได้นำกลับจากธนาคารเมล็ดพันธุ์ของรัฐเพื่อคืนสู่ท้องนาอีกครั้ง และประสบความสำเร็จเป็นอย่างดีในปีการผลิตที่ผ่านมา และเมื่อได้ผลผลิตจากแปลงนาแล้วจึงนำมาสู่งานพิธีบายศรีเพื่อสู่ขวัญพร้อมกับเมล็ดพันธุ์พื้นบ้านหลากชนิด การกับสู่นาของพันธุ์ข้าวพื้นบ้านครั้งนี้จึงเป็นเสมือนปฎิบัติการเชิงสัญลักษณ์ และรูปธรรมของการจัดการฐานทรัพยากรชุมชนจากชาวนารายย่อยโดยตรง

เริ่มพิธีบายศรีสู่ขวัญ

สู่ขวัญกล้าพันธุ์

สู่ขวัญเชื้อพันธุ์

เสวนาวิชาการชาวบ้าน ดำเนินรายการโดยคุณอุบล อยู่หว้า

สมุนไพรจากบ้านท่าราช ยโสธร (คุณเกรียงศักดิ์)

สาธิตน้ำข้าวกล้องงอก/จากศูนย์วิจัยข้าวสุรินทร์

ตรวจเลือด/จากสำนักงานสาธารณะสุขจังหวัดสุรินทร์

เพิ่มเติม

esaanvoice.net

surinfarmersupport.org

aan surin

ชาวนาเมืองลุงศึกษาดูงานพันธุ์ข้าวพื้นบ้านสุรินทร์

2009-01-15T04:57:00.000-08:00

ศูนย์วิจัยข้าวพัทลุง นำทีมพาชาวนานักอนุรักษ์และพัฒนาพันธ์ข้าวเมืองลุงศึกษาดูงานแลกเปลี่ยนพูดคุย ณ ศูนย์การเรียนรู้กลุ่มเกษตรธรรมชาติสุรินทร์ (บ้านโดนเลง ตำบลทมอ อำเภอปราสาท)เมื่อวันที่ ๑๕ มกราคม ๕๒ ท่ามกลางสภาพอาการหนาวเย็น กลางทุ่งนาหลังเก็บเกี่ยวผลผลิตข้าวอินทรีย์

คณะชาวนาเมืองลุง คือกลุ่มคนที่สนใจเรื่องพันธุ์ข้าวพื้นเมืองและมีกิจกรรมด้านการอนุรักษ์พัฒนาสายพันธุ์ข้าวพื้นเมืองร่วมกับศูนย์วิจัยข้าวพัทลุงอย่างต่อเนื่อง ระหว่างร่วมกิจกรรมการเรียนรู้ ชาวนาเมืองลุงได้อธิบายขยายความถึงความสำคัญและคุณค่าของข้าวพื้นเมืองภาคใต้โดยแลกเปลี่ยนกับชาวนาสุรินทร์ อย่างเป็นกันเอง !แต่หนาวกายมากไปหน่อย
เนื้อหาหลักของการพูดคุยแลกเปลี่ยนเรียนรู้ มีหลากหลายประเด็น แต่สิ่งสำคัญที่สุดอยู่ที่กระบวนการผลิตข้าวจะอยู่คู่กับคนทำนาอย่างยั่งยืนได้อย่างไร ทำอย่างไรชาวนาไทยจะมีอยู่มีกินได้จริงบนฐานอาชีพของตนเอง ดูเหมือนว่าข้อสรุปเบี้องต้นท่ามกลางเวลาที่มีอย่างจำกัดซึ่งเห็นพ้องตรงกันว่า ชาวนาต้องทำหน้าที่อนุรักษ์และพัฒนาสายพันธุ์ข้าวด้วยตนเอง และปรับเปลี่ยนระบบการผลิตในไร่นาให้พึ่งพาตนเองมากที่สุด

และเจ้าของบ้าน ก็เริ่มอธิบายถึงประสบการณ์ของตนเองในงานพันธุกรรมพื้นบ้าน อธิบายเทคนิคที่ใช้ในการทำงานในกลุ่มตั้งแต่ เทคนิควิธีการคัดพันธุ์ด้วยข้าวกล้อง, เทคนิคการปลูกข้าวต้นเดียว, เทคนิคการปลูกข้าวทั้งรวง ลงรายละเอียดทางเทคนิคกันนานพอสมควร ชาวนาเมืองลุงเริ่มทนไม่ไหวเพราะมันหนาว!!!

(จันศรี) อธิบายเทคนิดให้เพื่อนผู้มาเยือนฟัง

ทนหนาวไม่ไหว ต้องพากันตากแดดดูงาน

(สำราช) วิทยากรตามมาอธิบายกลางแจ้ง

(ภาคภูมิ) ตัวแทนรับมอมของฝากจากคนเมืองลุง

ถ่ายรูปร่วมกันก่อนจากลา

การพบกันครั้งนี้ มีความทรงจำที่ดีต่อกัน และเกิดความหวังขึ้นในใจคนหลายคน

เป็นความหวังของการต่อสู่เพื่อชีวิตความเป็นอยู่และศักดิ์ศรีชาวนา

อย่างน้อยการพบกันครั้งนี้ก็ทำให้รู้สึกได้ว่า ชาวนาสุรินทร์ไม่ได้ต่อสู่อย่างโดดเดี่ยว

aan surin

งานเที่ยวทุ่งเกษตรอินทรีย์

2009-01-07T06:21:00.000-08:00

งานเที่ยวทุ่งเกษตรอินทรีย์ โครงการเสริมประสิทธิภาพเกษตรกรสุรินทร์ ร่วมกับองค์กรเพื่อนพ้องจัดกิจกรรมพาผู้บริโภคพบผู้ผลิต ณ ตำบลทมอ อำเภอปราสาท สุรินทร์ เมื่อวันที่ ๒๘ ธันวาคม ๒๕๕๑ ที่ผ่านมา ทั้งนี้ก็เพื่อสร้างความเข้าใจให้กับผู้บริโภคเมืองสุรินทร์ ในประเด็นระบบอาหารท้องถิ่น โดยลงเที่ยวทุ่งเพื่อดูกระบวนการผลิต และรับฟังการถ่ายทอดองค์ความรู้ต่างจากตัวเกษตรกรโดยตรง ในการจัดกิจกรรมครั้งนี้มีผู้บริโภคเข้าร่วมประมาณ ๓๕ คน ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้บริโภคในตลาดนัดสีเขียวเมืองสุรินทร์ กิจกรรมเริ่มตั้งแต่เช้า และจบลงเมื่อตอนบ่ายสามโมงเย็น มีการลงแปลงปลูกผักเกษตรอินทรีย์, พูดคุยแลกเปลี่ยนเรื่องพันธุ์ข้าวพื้นบ้าน, กินอาหารพื้นบ้าน, ดูแปลงเกษตรยั่งยืนและการเลี้ยงสัตว์ในระบบเกษตรอินทรีย์, สาธิตการทำสบู่ธรรมชาติ และจบลงด้วยการบายศรีสู่ขวัญผู้ผลิตและผู้บริโภค (เก็บภาพมาฝากกันด้วย)

aan surin

เพิ่มเติมเนื้อหา : ผู้บริโภคสัญจร “เส้นทางอาหารปลอดภัย” โดย esaanvoice

NEW VDO AAN (2)

2008-12-17T05:12:00.000-08:00

เสียงจากเกษตรกร ร่วมต้านภัย GMOs

NEW VDO

2008-12-10T06:30:00.000-08:00

เกษตรยั่งยืนเกษตรทางเลือกเพื่อการพึ่งตนเอง

หว่านเมล็ดพันธุ์ใหม่ให้ชุมชน

2008-11-27T21:16:00.000-08:00

ณ จังหวัดสุรินทร์ กลุ่มเกษตรธรรมชาติตำบลทมอ เกษตรกรได้รวมตัวกันสร้างกิจกรรมด้านการอนุรักษ์และพัฒนาพันธุ์ข้าวพื้นบ้านหลากหลายชนิด โดยใช้เทคนิควิธีการที่ง่ายไม่ซับซ้อนแต่มีประสิทธิภาพ เป็นเทคนิควิธีการที่ชาวนาเข้าถึงได้ง่ายและสามารถนำไปใช้ได้จริงในชีวิตประจำวัน เหตุผลสำคัญที่เป็นแรงขับดันให้ชาวนากลุ่มนี้ริเริ่มกิจกรรมดังกล่าวก็เนื่องจากว่า ในแต่ละปีชาวนาต้องเสียเงินซื้อพันธุ์ข้าว ซึ่งข้าวที่ได้มาก็ไม่บริสุทธิ์มักมีพันธุ์ข้าวอย่างอื่นปะปนมาด้วยเสมอ และที่สำคัญชุมชนสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพของพันธุกรรมข้าวพื้นบ้านไปเป็นจำนวนมาก อันเนื่องมาจากการแทนที่ของข้าวพันธุ์ใหม่ที่มาพร้อมกับความต้องการของระบบตลาดระบบทุน

ครูชุมชน (นายจันทร์ ศรีสุปิลัยธร) กับเด็กๆลูกหลานชาวนา
ความหลากหลายทางพันธุกรรมก็คือความมั่นคงทางทรัพยากรอาหารของท้องถิ่น และเป็นฐานทรัพยากรของชุมชน ซึ่งมีความสำคัญต่อการพึ่งพาตนเองของเกษตรกรไทยมาเนิ่นนาน ดังนั้นชาวนากลุ่มเกษตรธรรมชาติตำบลทมอผู้เห็นความสำคัญของเมล็ดพันธุ์ท้องถิ่น จึงต้องเร่งขยายผลการเรียนรู้ไปสู่คนรุ่นใหม่ คือลูกหลานเด็กเยาวชนในชุมชน เป็นการเริ่มต้นหว่านเมล็ดพันธุ์แห่งความรู้ภูมิปัญญาสู่ท้องถิ่นตนเอง

กระบวนการเรียนรู้สู่ชุมชนท้องถิ่น เริ่มต้นจากการนำพาลูกหลานออกนอกโรงเรียน นำพาสู่แปลงนาของกลุ่ม มีการอธิบายพูดคุยถึงคุณค่าของคนทำนา, คุณค่าเม็ดพันธุ์ข้าวพื้นบ้าน, องค์ความรู้ภูมิปัญญาในการอนุรักษ์และพัฒนาเมล็ดพันธุ์ข้าวพื้นบ้าน เป็นกิจกรรมการเรียนรู้ภาคสนามเรียนรู้ในท้องนา เด็กๆได้เรียนรู้จากของจริง ด้วยการลงมือปฏิบัติ สัมผัสด้วยตนเองผสมผสานกับความรู้ทางวิทยาศาสตร์ใหม่อย่างลงตัว

วิกฤติชุมชนเกิดขึ้นนับตั้งแต่มีการปฏิวัติเขียว (Green revolution: พ।ศ।2503) ที่เน้นการปลูกพืชเชิงเดี่ยว มีการส่งเสริมการปลูกข้าวเพียงไม่กี่ชนิดเพื่อการส่งออก เกษตรกรลดบทบาทตนเองในการคัดเลือกสายพันธุ์ด้วยตนเองลง สิ่งเหล่านี้ก่อให้เกิดการทำลายพันธุกรรมพืชพื้นบ้าน เมล็ดพันธุ์ข้าวต่างๆ สูญหายไปจากระบบการเกษตร และพบว่าไปอยู่ในธนาคารเมล็ดพันธุ์ในต่างประเทศ ซึ่งถูกนำไปใช้ประโยชน์ในการปรับปรุงพัฒนาพันธุ์ใหม่แล้วนำกลับมาขายในลักษณะผูกขาดทำกำไร รวมทั้งเมล็ดพันธุ์ ปุ๋ย และสารเคมี ที่ต้องใช้ร่วมกันเพื่อให้ได้ผลผลิตในปริมาณที่ต้องการ

เมล็ดข้าวสูญหายไปจากการส่งเสริมข้าวพันธุ์ใหม่ที่เน้นเฉพาะเรื่องของปริมาณผลผลิต ทั้งๆที่พันธุ์ข้าวพื้นบ้าน มีคุณค่าทางโภชนาการ วิตามิน สารอาหารต่างๆ สูงมาก การส่งเสริมให้มีการรื้อฟื้นนำข้าวพันธุ์เหล่านี้มาปลูก ในด้านหนึ่งก็ตอบสนองต่อเรื่องโภชนาการเพราะมีคุณค่าทางอาหาร อีกด้านหนึ่งก็คือลดต้นทุนการผลิตเพราะเมล็ดพันธุ์พื้นบ้านเป็นอิสระจากการพึ่งพาปุ๋ยยาและสารเคมีเกษตรทุกชนิด กิจกรรมการอนุรักษ์พันธุกรรมท้องถิ่นของชาวนาที่ตำบลทมอ นอกจากจะเป็นการฟื้นฟูพัฒนาเมล็ดพันธุ์ให้กลับมาใช้ประโยชน์ได้จริงแล้ว ยังหมายรวมไปถึงการหว่านกล้าเมล็ดพันธุ์คนรุ่นใหม่ให้หยั่งรากลึกลงในผืนแผ่นดินแม่ ด้วยสำนึกทวนกระแสที่จะนำพาสู่ความเป็นอิสระต่อไป

aan surin

เกษตรสัมมนา

2008-11-27T00:38:00.000-08:00

“วิกฤตโลกร้อน นโยบายพืชเศรษฐกิจและสถานการณ์ข้าวไทยข้าวโลก ๒๕๕๒” ถกปัญหาโลกร้อน – วิกฤตอาหาร เอ็นจีโอ/ภาคธุรกิจชี้ ‘วิกฤตโลก วิกฤตไทย’ (อ่านข้อมูลเพิ่ม-เสียงคนอีสาน)

เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกสุรินทร์
โครงการเสริมประสิทธิภาพเกษตรกรสุรินทร์
สหกรณ์เกษตรอินทรีย์กองทุนข้าวสุรินทร์
ร่วมกันจัด เวทีเกษตรสัมมนา(เมื่อวันที่ 16 ตุลาคม 2551)

ข้าวคืนนา และโรงเรียนโรงนาที่ท่าตูม

2008-11-27T00:36:00.000-08:00

ณ กลุ่มเกษตรธรรมชาติท่าตูม บ้านหนองบัว ตำบลหนองบัว อำเภอท่าตูม คืออีกหนึ่งพื้นที่ที่ได้รับ “ข้าวคืนนา” มาจากธนาคารเมล็ดพันธุ์ ในครั้งนี้ชาวนาในพื้นที่ตำบลหนองบัว รับเอาพันธุ์ข้าวพื้นบ้านสุรินทร์มาจำนวน 5 สายพันธุ์ และลงปลูกในที่นาของแกนนำกลุ่ม(ลุงอุทา สีสันต์) ซึ่งเป็นนักอนุรักษ์คนสำคัญของเครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือก ในที่นาประมาณ 1 ไร่

พื้นที่ประมาณ 1 ไร่นอกจากปลูกข้าวทั้ง 5 สายพันธุ์จากโครงการข้าวคืนนาแล้ว ลุงอุทาและแกนนำคนอื่นๆ ยังช่วยกันปลูกข้าวพื้นบ้านอีกหลายชนิด รวม 13 สายพันธุ์ โดยทำการปลูกในระบบ “ข้าวต้นเดียว และ คัดข้าวกล้อง” แยกออกเป็นแถวๆ เพื่อให้ง่ายต่อการดูแลรักษา และตรวจเก็บข้อมูล

แปลงพันธุ์ข้าวที่สวนของลุงอุทา นอกจากจะเป็นที่รวบรวมสายพันธุ์ข้าวแล้ว ปัจจุบันยังออกแบบให้เป็น “โรงเรียนโรงนา” เพื่อสอนชาวนาคนอื่นๆทั้งที่เป็นสมาชิกกลุ่มและนอกกลุ่ม โดยมีนัดหมายมาเจอกันทุกวันที่ 1 และ 15 ของเดือน ตลอดฤดูทำนา ในแต่ละครั้งนักเรียนชาวนาจะทำการลงแปลงเพื่อจดบันทึกจัดเก็บข้อมูลลักษณะสายพันธุ์ ข้อมูลการเจริญเติบโตของต้นข้าว และตั้งวงแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกัน แกนนำกลุ่มมีความเห็นร่วมกันว่าต้องขยายผลไปสู่เพื่อนชาวนาคนอื่น จึงประสานงานกับ อบต.หนองบัวให้ช่วยสนับสนุนงบประมาณเล็กๆน้อยๆ เพื่อช่วยทำงานขยายแนวคิดสะดวกยิ่งขึ้น

เหตุผลสำคัญที่ทำให้ชาวนาในตำบลหนองบัว กลุ่มนี้ลงมือทำงานอนุรักษ์และพัฒนาพันธุกรรมข้าวพื้นบ้าน ก็เนื่องมาจากว่าพวกเขาเข้าใจดีว่าข้าวมีความสำคัญต่อทุกชีวิต ข้าวเป็นวัฒนธรรมของชุมชนชาวนา การลงมือทำงานของชาวนานักอนุรักษ์กลุ่มเล็กๆ ถึงแม้ว่าคนทั่วไปจะดูว่าไม่มีพลังเปลี่ยนแปลงโลกได้มากนัก แต่ทุกคนก็ยังคงเอาเท้าเหยียบน้ำเอามือจับรวง ด้วยความเชื่อมั่นว่ามันคือส่วนหนึ่งของทางออก จากวิถีชีวิตอดีตที่ตีบตัน

การทำงานของกลุ่มเกษตรธรรมชาติท่าตูม ได้ผลเป็นประการใดแล้วจะนำมาสื่อสารในโอกาสต่อไป ....

aan surin

จากแปลงเกษตรยั่งยืนถึงตลาดนัดสีเขียว

2008-11-27T00:32:00.000-08:00

।youtube.com/v/ZGsTX8sisfc&hl=en&fs=1">

ครอบครัวพ่อทองมา เปรียบยิ่ง ตัวอย่างเล็กๆ เพียงบางส่วนของครอบครัวชาวนาที่ทำการเกษตรยั่งยืนในพื้นที่ตนเอง มีผลผลิตจากแปลงของตนเองเพียงพอสำหรับการบริโภคในครอบครัว และมีเหลือเพียงพอที่ส่งมาขายในตลาดนัดสีเขียวเมืองสุรินทร์ และเป็นอาหารที่ปลอดภัยมีคุณภาพผลิตขึ้นในท้องถิ่น

ann surin

รับข้าวคืนนาอีสาน พาแม่โพสพกลับบ้าน...กลับเมืองสุรินทร์

2008-11-27T00:29:00.000-08:00

ภาคภูมิ อินทร์แป้น กล่าวรายงานในพิธีเปิดงาน “ ข้าวคืนนา”

ปัจจุบันสถานการณ์ภาคการเกษตรเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว ทั้งจากปัญหาสภาพภูมิอากาศแปรปรวน ซึ่งส่งผลต่อภาคการผลิตโดยตรง นอกจากนั้นนโยบายพัฒนาการเกษตรของประเทศที่เน้นการค้าเสรี สร้างแรงจูงใจให้เกิดการเกษตรแบบมีพันธะสัญญาหรือการเข้ามาของบรรษัทข้ามชาติ ดังเห็นได้ว่าในบางพื้นที่เกิดความขัดแย้งในการใช้ที่ดินเพื่อปลูกพืชพลังงานและพืชอาหาร ล้วนส่งผลต่อภาคเกษตรไม่ว่าความมั่นคงทางอาหารและความหลากหลายทางชีวภาพ งานอนุรักษ์และพัฒนาด้านพันธุกรรมข้าว โดยเฉพาะข้าวพื้นบ้าน จึงต้องเพิ่มมากขึ้นในไร่นาของเกษตรกร การนำพันธุ์ข้าวพื้นเมืองจากธนาคารพันธุกรรมออกมาอนุรักษ์ พัฒนาและปรับปรุงพันธุ์ในชุมชนท้องถิ่นหรือจังหวัดนั้นๆ จึงเป็นสิ่งจำเป็น ทั้งนี้เพื่อสร้างความหลากหลายทางชีวภาพให้เพิ่มมากขึ้นในระดับไร่นาและเป็นฐานทรัพยากรอาหารที่สำคัญของชุมชน จากบางส่วนของของคำกล่าวรายงานของภาคภูมิ อินทร์แป้น ตัวแทนชาวนาจากสุรินทร์ ในงาน ” รับข้าวคืนนา พาแม่โพสพกลับบ้าน” (เมื่อ 28 พฤษภาคม 2551 ที่ผ่านมา) ซึ่งช่วยอธิบายตอกย้ำความสำคัญของพันธุ์ข้าวพื้นบ้านได้เป็นอย่างดี

นายจันศรี สุปิลัยธร (ชาวนาสุรินทร์) รับข้าวพื้นบ้านเพื่อนำกลับสู่นาสุรินทร์

ขบวนชาวนาพาแม่โพสพกลับบ้าน

งานข้าวคืนนา รับขวัญแม่โพสพกลับบ้าน จัดขึ้นมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เพื่อ แสดงถึงสัญลักษณ์และพลังของความเคลื่อนไหวเพื่อวางยุทธศาสตร์เศรษฐกิจและวิถีชีวิตวัฒนธรรมชุมชนชาวนา โดยใช้แนวทางการฟื้นฟู, เก็บรักษาพันธุ์ข้าว “พันธุกรรมข้าวพื้นบ้าน” ที่มีอยู่อย่างหลากหลาย โดยประสานความร่วมมือกรมการข้าว กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เพื่อขอรับคืนพันธุ์ข้าวจากธนาคารเมล็ดพันธุ์ของกรมการข้าว จำนวนส่งมอบคืนพันธุ์ข้าว 104 สายพันธุ์ เพื่อกลับคืนถิ่นฐานเดิมของพันธุกรรมพื้นบ้านสี่ภาค ซึ่งจังหวัดสุรินทร์ก็ได้รับพันธุ์ข้าวพื้นบ้านด้วยเช่นกัน โดยตัวแทนจากเครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกสุรินทร์

ช่วยกันดำนารวมที่ตำบลทมอ

พันธุ์ข้าวพื้นบ้านที่ได้รับกลับคืนนา

จากธนาคารเมล็ดพันธุ์ (คุกตู้เย็น) ข้าวพื้นบ้านสุรินทร์รวม 5 ชนิดไก้กลับสู่แผนดินอีกครั้ง โดยมีชาวนาจากกลุ่มเกษตรธรรมชาติตำบลทมอ เป็นผู้ดูแลรักษาและพัฒนาสายพันธุ์ดั้งเดิมให้แข็งแรงต่อไป ถึงแม้ว่าข้าวพื้นบ้านที่ได้รับกลับคืนมาในครั้งนี้ ชาวนาในพื้นที่ส่วนมากไม่เคยรู้จักมาก่อนเพราะข้าวหลายชนิดหายจากบ้านไปนานแสนนานมากแล้ว แต่นาวนาผู้เข้าใจกลับตื่นเต้นที่ได้รับข้าวคืนนา รับแม่โพสพกลับบ้าน

ลงแขกในนารวมพันธุ์ข้าวพื้นบ้าน (ตำบลทมอ)

ต้นเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา มีกิจกรรมลงแปลงปลูกข้าวพื้นบ้านที่ได้รับคืน จากธนาคารเมล็ดพันธุ์ (คุกตู้เย็น) โดยชาวนาร่วมแรงปักดำข้าว (SRI : หรือข้าวต้นเดียว) ในนารวมที่บ้านโดนเลงใต้ ตำบลทมอ อำเภอปราสาท สุรินทร์ ร่วมไปกลับพันธุ์ข้าวพื้นบ้านชนิดอื่นเพื่อปลูกทดสอบสายพันธุ์และนำสู่การพัฒนาและขยายพันธุ์ในชุมชนต่อไป การทำนาดังกล่าวเกษตรกรได้เลือกทำในแปลงเกษตรอินทรีย์ที่ปรับปรุงบำรุงดินโดยใช้ปุ๋ยหมักจากขี้วัวและน้ำหมักชีวภาพ ไม่ยอมให้มีสารเคมีเข้ามาในแปลงแม้เพียงเล็กน้อย นอกจากในพื้นที่ตำบลทมอแล้ว เกษตรกรในเครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกสุรินทร์ ยังได้แบ่งพันธุ์ข้าวคืนนาอีกสองส่วนเพื่อนำไปปลูกในพื้นที่ ตำบลสำโรง อำเภอเมือง และตำบลหนองบัว อำเภอท่าตูม จังหวัดสุรินทร์ ทั้งนี้เพื่อช่วยกันขยายผลทั้งในเรื่องเมล็ดพันธุ์ข้าว และเมล็ดพันธุ์ชาวนาเพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจ

แปลงนารวมพันธุ์ข้าวพื้นบ้าน

การฟื้นฟู การอนุรักษ์และการพัฒนาพันธุกรรมพื้นบ้าน คือเรื่องสำคัญที่ชาวนาต้องเข้าใจและต้องลงมือปฏิบัติในแปลงนาของตนเอง ข้อคิดเห็นจากแกนนำคนหนึ่งกล่าวขึ้นมาระหว่างการทำนารวมพันธุ์ข้าวพื้นบ้าน ซึ่งตอกย้ำให้เห็นว่าชาวนายุคใหม่มีความรู้มีทักษะในการพัฒนาพันธุ์ได้ด้วยตนเอง งานพัฒนาดังกล่าวต้องถูกถ่ายทอดลงสู่ท้องไรท้องนา มิใช้ผูกขาดอยู่ในมือนักเทคนิคนักวิทยาศาสตร์เพียงฝ่ายเดียว ต้องเชื่อมั่นก่อนว่าผู้ที่รู้เรื่องข้าวมากที่สุดคือชาวนา และชาวนาต้องเป็นเจ้าของเมล็ดพันธุ์ด้วยตนเอง แต่การพัฒนาพันธุกรรมข้าวพื้นบ้านก็มิใช่เรื่องสิทธิเพียงอย่างเดียวหากแต่ยังมีความหมายรวมไปถึงแนวคิดทางด้านสิ่งแวดล้อมในกระแสที่ใหญ่ขึ้นไปอีกด้วย

ทีมงานนักอนุรักษ์

aan surin

กินผักพื้นบ้าน กินอาหารท้องถิ่น (Slow food กันดีกว่า)

2008-11-27T00:27:00.000-08:00

โครงการเสริมประสิทธิภาพเกษตรกรสุรินทร์ เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกสุรินทร์ คณะกรรมการตลาดนัดสีเขียว จัดงานรณรงค์ "ผักพื้นบ้านอาหารท้องถิ่น" ณ ตลาดนัดสีเขียวเมืองสุรินทร์ เมื่อวันที่19กค51

ผักพื้นบ้านสุรินทร์หลากชนิด

อาหาร Fast Food มีบทบาทในชีวิตประจำวันของเรามากขึ้นทุกที่ ไม่เพียงแต่ในกรุงเทพมหานครเท่านั้นตามต่างจังหวัดทั่วไปก็มีอาหารขยะให้ได้กินกันอย่างสะดวกซื้อ ลูกเด็กเล็กแดงต่างร้องกระจองงอแงให้พ่อแม่พาไปนั่งกิน ทั้งๆทีรู้ๆกันอยู่ว่าอาหารประเภทนี้คนไทยไปรับเอาวัฒนธรรมมาจากเมืองฝรั่ง ซึ่งตามหลักโภชนาการแล้วมันมีโทษมากกว่าประโยชน์ ทั้งสารก่อมะเร็ง โรคอ้วน และอีกสารพัดโรค

เวทีเสวนาในสวน ดำเนินรายการโดยคุณธัญญา แสงอุบล

(3วิทยากร นายวสันต์ ชิงชนะ นส.ชัชวาลย์ ชูวา นางนันทา หายทุกข์ )

วิทยากร คุณชัชวาลย์ ชูวา อธิบายเรื่องผักพื้นบ้าน

บ้านเรามีอาหารชั้นดีอยู่มากมาย “มีผักพื้นบ้าน มีอาหารท้องถิ่น” เราให้ความสำคัญกับการทำกับข้าวกินเอง ชวนญาติมิตรเพื่อนฝูงมาตั้งวงคุยกัน เราตำน้ำพริก เก็บผักหลากชนิดริมรั้วมากินกัน แต่ปัจจุบันคนไทยให้ความสำคัญกับระบบคุณค่าทางวัฒนธรรมอาหารน้อยลงไปมากทุกที

ผู้บริโภคให้ความสนใจ

เราควรหันมากินอาหารที่เป็นประโยชน์ต่อสุขภาพ ใช้เวลาชื่นชมกับอาหารที่ตัวเองทำและกินเอง ให้ความสำคัญกับพืชพันธุ์และผักผลไม้ท้องถิ่น ซึ่งนับวันมีแต่จะหายไป เพราะถูกแทนที่ด้วยผักผลไม้ที่ผลิตจากโรงงาน พืชผักอื่นๆ ที่เคยมีให้เลือกหลายพันธุ์ตามฤดูกาล ปัจจุบันก็มีเหลือให้เห็นอยู่ไม่กี่พันธุ์ ส่วนที่เหลือนั้นสูญหายไปเกือบหมดแล้ว เพราะผลิตมาก็ถูกซูเปอร์มาร์เก็ตตีกลับ เนื่องจากเป็นพันธุ์ที่ขนาดไม่ได้มาตรฐาน สีไม่สวยสด เราจึงควรต่อต้านการตั้งมาตรฐานของอาหารตามหลักของซูเปอร์มาร์เก็ต และสนับสนุนความหลากหลายทางพันธุกรรมพืช

ผักฝอยทอง

ข้อดีของอีกอย่างของการ “กินผักพื้นบ้าน กินอาหารท้องถิ่น” คือการสร้างสมดุลให้กับสิ่งแวดล้อม ในแง่ความหลากหลายของพืชพันธุ์ตามธรรมชาติ การลดการใช้สารเคมีในการสร้างผลผลิต ช่วยสร้างความสัมพันธ์ระหว่างคนซื้อกับคนขายแทนที่จะไปซื้อเอาตามซูเปอร์มาร์เก็ตอย่างเดียว และยังช่วยให้ความสัมพันธ์ระหว่างสมาชิกในครอบครัวอบอุ่นยิ่งขึ้นเมื่อได้กินข้าวพร้อมหน้าพร้อมตากัน โดยไม่รีบเร่งด้วยอาหารที่เปี่ยมไปด้วยคุณภาพจากท้องถิ่นของเราเอง ฟังแล้วอาจเป็นเรื่องใหญ่เพราะจะต้องปรับเปลี่ยนที่พฤติกรรมการบริโภคของคนเรา

โดย... sfs surin

อาหารในเงื้อมมือบรรษัท

2008-11-27T00:24:00.000-08:00

อาหารในเงื้อมมือบรรษัท

หากถามตัวเองว่าอาหารที่เรากินในทุกๆวัน ไม่ว่าจะเป็นข้าว ปลา พืชผัก ถั่ว เนื้อหมู เนื้อวัว เป็ดไก่ และอีกมากมายมาจากไหน มีแหล่งผลิตอย่างไร มีที่มาที่ไปอย่างไร คงเป็นเรื่องยากพอสมควรที่จะค้นหาคำตอบได้ทั้งหมด และคนส่วนใหญ่อาจจะไม่อยากรับรู้อะไรมากมายให้มันวุ่นวาย รกสมอง แต่ถึงอย่างไรอาหารก็มีความสำคัญ ต่อเราๆท่านๆอย่างไม่มีหนทางปฏิเสธได้ เพราะมันคือปัจจัยพื้นฐานของชีวิต อาหารเป็นเนื้อเป็นตัวของเรา และนั่นก็คือเหตุผลสำคัญที่นำมาซึ่งปัญหามากมายนับตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน นับเริ่มจากการโค่นป่าแปรสภาพป่าไม้ให้เป็นพื้นที่การเกษตร ซึ่งทำกันมาต่อเนื่องนับร้อยปี และยังคงดำเนินมาจนถึงวินาทีนี้ ปัจจุบันมีเกษตรกรจำนวนมากกำลังโค่นพื้นที่ป่าที่ยังพอหลงเหลืออยู่ตามหัวไร่ปลายนาเพื่อปลูกพืชเชิงเดี่ยว เช่น ยางพารา ปาล์มน้ำมัน ยูคาลิปตัส ไถทุ่งนาและสวนเพื่อปลูกอ้อย มันสำปะหลัง เหตุผลก็คือเพื่อการป้อนวัตถุดิบเข้าสู่โรงงานอุตสาหกรรมเพื่อสร้างรายได้ ทำให้เกษตรกรร่ำรวยมีฐานะดีขึ้น แก้ปัญหาความยากจน สร้างผลผลิตให้ได้มากขึ้นเพื่อแก้ปัญหาความอดอยากหิวโหย

คำถามก็คือ ทรัพยากรธรรมชาติถูกทำลายแทบสูญสิ้น แต่ทำไมยังมีคนยากจนและหิวโหยอยู่เต็มแผ่นดิน บางทีเราอาจถูกยัดเยียดความเชื่อและมายาภาพการพัฒนาความเจริญในสังคมอุสาหกรรมจากฝั่งตะวันตกมากเกินไป จนเกิดความศรัทธาอย่างแรงกล้าว่าเกษตรอุตสาหกรรมคือคำตอบของการรักษาชีวิต ดูแลธรรมชาติ และแก้ปัญหาความยากจน จนลืมคิดในทางกลับกันว่า มันคือต้นเหตุของความขาดแคลน การทำลายคงวามหลากหลายทางชีวภาพ การทำลายฐานทรัพยากรอาหารของท้องถิ่น และเป็นสาเหตุของความยากจนความอดอยากที่มีอยู่ในปัจจุบัน

ทามกลางกระแสเกษตรอุตสาหกรรม ยังพบเห็นชาวนารายย่อยในชนบทหลายแห่งดำเนินวิถีของตนเองตามแบบแผนที่เคารพธรรมชาติ ทำการเกษตรแบบไม่ใช้สารเคมี ปลูกพืชหลากหลายผสมผสาน เก็บรักษาเมล็ดพันธ์พื้นบ้านสืบต่อกันมานานนับร้อยนีบพันปี หรือแม้แต่ในจังหวัดสุรินทร์ขบวนการเกษตรกรรมทางเลือกได้ก่อเกิดขึ้นมายาวนานกว่า 30 ปี นับตั้งแต่เกษตรผสมผสาน มาจนถึงเกษตรอินทรีย์ในกระแสปัจจุบัน ล้วนแล้วแต่เป็นทางเลือกในการผลิตที่ยึดมั่นในการอนุรักษ์ฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมและสุขภาวะของมวลชนเป็นที่ตั้งทั้งสิ้น ชาวนารายย่อยเกษตรอินทรีย์คือผู้ที่ใช้แรงงานตนเองและครอบครัวเพื่อปลูกพืชหลากหลายชนิดและปลูกพืชหมุนเวียนในที่นา พวกเขาปฏิเสธปุ๋ยเคมีและยาฆ่าแมลง ทั้งยังเลี้ยงสัตว์อย่างเช่น เป็ด ไก่ วัว ควาย หรือหมูแบบพื้นบ้าน โดยใช้วัตถุดิบอาหารสัตว์ในท้องถิ่นเป็นส่วนใหญ่ ครอบครัวของชาวนารายย่อยเกษตรอินทรีย์จึงมีแหล่งอาหารของตนเองอย่างพอเพียง

ซึ่งต่างจากเกษตรกรที่ปลูกพืชเชิงเดี่ยว นอกจากนั้นพวกเขายังร่วมมือกันสร้างตลาดทางเลือกในท้องถิ่น เพื่อรองรับผลผลิตอาหารจากแปลงเกษตรอินทรีย์ เป็นผลผลิตที่เกิดขึ้นจากท้องถิ่นเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ไม่ส่งผลเสียต่อสุขภาพ เป็นอาหารที่ไม่ต้องเดินทางไกลให้สิ้นเปลืองนำมันเชื้อเพลิง และไม่เจือปนด้วยสารเคมีรักษาสภาพผลผลิตระหว่างการเดินทาง

แต่ผลผลิตที่ได้จากแปลงเกษตรอินทรีย์ ส่งไปถึงผู้บริโภคในเมืองที่มีอยู่ในสัดส่วนที่น้อยมาก เพราะภาคการผลิตส่วนใหญ่ขึ้นต่อรัฐบาลที่หลงใหลอุตสาหกรรมการเกษตรมากกว่า เมืองไทยในปัจจุบันจึงเป็นเสมือนยุคทองของเหล่าบรรดาบรรษัทข้ามชาติด้านการเกษตร ซ้ำร้ายในระดับโลกที่ก้าวเข้าสู่ยุคเศรษฐกิจทุนนิยมโลกาภิวัฒน์ มีการเจรจาสร้างข้อตกลงและเงื่อนไขใหม่ๆที่สนับสนุนความได้เปรียบบรรษัทข้ามชาติ ไม่ว่าจะเป็นการก่อตั้งองค์กรการค้าโลก (WTO) ข้อตกลงพิกัดภาษีศุลกากรและการค้า (GATT) ข้อตกลงเขตกาค้าเสรี (FTA) รวมทั้งอนุสัญญาความหลากหลายทางชีวภาพ (CBD) กฎหมายสิทธิบัตรเมล็ดพันธ์ และพืชตัดต่อพันธุกรรม (GMOs) ซึ่งล้วนแต่มีแนวโน้มเอื้อประโยชน์ต่อการผูกขาดและการครอบครองฐานทรัพยากรอาหารและเมล็ดพันธ์โดยบรรษัททั้งสิ้น

มันคือการผลักดันให้กระบวนการผลิตเกษตรอุตสาหกรรมเข้มแข็งมั่นคง โดยการทำลายชาวนารายย่อยด้วยการหยิบยื่นข้อเสนอที่ยากปฏิเสธ นั้นก็คือเงิน แต่มักจะจบลงที่หนี้สิน การสูญเสียที่ดินทำกิน ความยากจน และการทำลายล้างทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม นับตั้งแต่ดิน สายน้ำ ป่า เมล็ดพันธ์พื้นบ้านและความหลากหลายทางชีวภาพ และในท้ายที่สุดเราอาจต้องพึ่งพาอาหารจากอุตสาหกรรมเกษตรเพียงด้านเดียว ซึ่งแล้วแต่ว่าตลาดทุนนิยมจะหยิบยื่นอะไรมาให้ยัดใส่ท้อง ส่วนทางเลือกของบริโภคนิยมก็คือชั้นวางของในห้างสรรพสินค้า ในโลกยุคใหม่คุณค่าทางอาหารวัดกันที่ข้อมูลตัวเลขด้านข้างกล่องผลิตภัณฑ์ ไม่มีรากเหง้าทางวัฒนธรรมและคุณค่าทางภูมิปัญญาหลงเหลือให้พบเห็น

บางทีนี่อาจเป็นยุคสมัยที่ผู้คนต้องตัดสินใจเลือกเพราะการเลือกหมายถึงการรับรู้ข้อมูลการวิเคราะห์ข้อมูลหาเหตุผล คือการทำความเข้าใจความเป็นจริงที่ว่า สังคมนี้มีทั้งคนจนและรวย มีทั้งนายทุนยักษ์ใหญ่และมีชาวนาคนเล็กคนน้อย ผู้คนในสังคมนี้ต้องมีโอกาส ต้องการทางเลือก เลือกที่จะอยู่อย่างไร เลือกที่จะทำการผลิตแบบไหน เลือกที่จะกินอะไร แน่นอนที่สุดคงไม่มีชาวนาคนไหนต้องการที่จะถูกบีบบังคับให้ชีวิตต้องวกวนอยู่กับหนี้สิน สารเคมีการเกษตร และความยากจน ความอดอยาก และไม่มีผู้บริโภคคนไหนที่ต้องการให้ครอบครัวตนเองได้รับอาหารที่ทำลายสุขภาพ มาจากแหล่งผลิตที่ทำลายสิ่งแวดล้อม หรือมาจากการผลิตที่ผูกขาดเอารัดเอาเปรียบคนจน การตัดสินใจเพื่อแสวงหาทางเลือกทั้งจากฝ่ายผู้ผลิตและผู้บริโภคจึงหมายถึง “ประชาธิปไตยด้านอาหาร” ที่จะดำรงคงอยู่ได้จริงในสังคมนี้ ! หรือไม่ ?

เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกสุรินทร์

วิกฤตข้าว วิกฤตอาหาร วิกฤตการเมือง

2008-11-27T00:21:00.000-08:00

สต็อกข้าวโลกลดต่ำลง ภาวะโลกร้อน-ภัยธรรมชาติ พื้นที่ผลิตข้าวถูกแทนที่ด้วยพืชพลังงาน ผลผลิตข้าวลดลง

คือสาเหตุของราคาข้าวที่พุ่งสูงขึ้น

และนั้นอาจเป็นสัญญาณอันตราย

ราคาข้าวในตลาดส่งออกซึ่งอิงกับตลาดโลกพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็วนับตั้งแต่ปลายปี 2550 มาถึงปัจจุบัน หรือในช่วงระยะเวลาเพียง 3 เดือน ราคาข้าวขาวส่งออกเพิ่มขึ้นถึง 85.6% ส่วนราคาข้าวในประเทศก็ไม่แพ้กันแนวโน้มคือเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องเช่นเดียวกับราคาส่งออก กล่าวคือข้าวหอมมะลิเกรดเอ (ข้าวใหม่) จากที่เคยอยู่ในระดับราคา 17,000 บาทต่อตันในช่วงปลายปี 2550 ราคากลับขยับสูงขึ้นมาถึง 27,500 บาทต่อตัน (วันที่ 26 มี.ค.2551) หรือเท่ากับเพิ่มขึ้นถึง 61.8% ปัจจัยที่ส่งผลให้ราคาข้าวส่งออกและราคาข้าวในประเทศสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องคือ ประเทศผู้ผลิตข้าวรายสำคัญคือเวียดนามและอินเดียประสบปัญหาภัยธรรมชาติที่รุนแรง ทำให้ให้ผลผลิตข้าวลดลงและทั้งสองประเทศได้กำหนดแนวทางบริหารจัดการปริมาณการส่งออกข้าว เพื่อให้มีข้าวเพียงพอต่อการบริโภคภายในประเทศของตน และคุ้มครองผู้บริโภคในประเทศไม่ต้องรับภาระราคาข้าวที่พุ่งสูงขึ้น ในขณะเดียวกันก็มีการคาดการณ์ว่าในปี 2551ความต้องการข้าวในตลาดโลกมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ทำให้ประเทศผู้นำเข้าข้าวยอมสู้ราคาที่สูงขึ้นและหันมานำเข้าข้าวจากไทยมากขึ้น

นอกจากปริมาณผลผลิตข้าวของโลกลดลงดังกล่าวแล้ว สต็อกข้าวโลกก็ลดต่ำสุดรอบ 24 ปีแต่ความต้องการบริโภคกลับมีเพิ่มขึ้นสวนทางกันอย่างสิ้นเชิง ปริมาณสต็อกข้าวโลกเคยต่ำสุดมาแล้วเมื่อปี2526/2527 ที่ปริมาณ 69.3 ล้านตัน หลังจากนั้นมามาสต็อกข้าวโลกเพิ่มขึ้นมาเรื่อยๆจนเกิน 100 ล้านตัน และเมือปี2543/2544 ปริมาณสต็อกข้าวโลกขยับมาอยู่ที่ 147 ล้านตัน ปี 2544/2545สต็อกข้าวมีอยู่ 134.3 ล้านตัน ปี2545/2546สต็อกข้าวมีอยู่ 103.6 ล้านตัน บางปีจะลดลงบ้างแต่ก็ไม่ต่ำกว่า 100 ล้านตัน แต่พอมาถึงปี2546/2547สต็อกข้าวโลกเริ่มลดลงอีกครั้งโดยอยู่ที่ 82.1 ล้านตัน ปี2547/2548สต็อกข้าวอยู่ที่ 74.5 ล้านตัน ปี2548/2549สต็อกข้าวอยู่ที่ 76.7 ล้านตัน ส่วนปี2549/2550สต็อกข้าวเหลือ 75.1 ล้านตัน ขณะที่ปี2550 ลดเหลือเพียง 72.1 ล้านตัน สต็อกข้าวโลกลดลงอย่างต่อเนื่องย่อมแสดงให้เห็นว่าประเทศผู้ผลิตข้าวเริ่มมีปัญหา แต่ขณะเดียวกันปริมาณความต้องการข้าวกลับมีเพิ่มขึ้นโดยในปี 2550 เพิ่มขึ้นถึง 1 ล้านตัน ประเด็นสำคัญจึงอยู่ที่ว่าโลกกำลังมีอาหารลดลงแต่ผู้คนมีอาหารไม่เพียงพอใช่หรือไม่ ?

สถานการณ์ข้าวราคาสูงทำให้หลายฝ่ายวิเคราะห์ว่าเป็นโอกาสทองของชาวนาไทย เพราะจะทำให้ขายข้าวได้ในราคาที่สูงขึ้น ประเด็นดังกล่าวจำเป็นต้องมองอย่างรอบด้าน สำหรับในพื้นที่ภาคกลางหรือพื้นที่ชลประทานที่สามารถทำนาปรังได้พบว่าชาวนามีรายได้เพิ่มขึ้นจริง แต่ก็พบว่าชาวนาส่วนมากไม่มีที่ดินเป็นของตนเอง ในขณะเดียวกันราคาค่าเช่านาในหลายพื้นที่ของภาคกลางเพิ่มขึ้นมากกว่าสองเท่าตัว ราคาปุ๋ยเคมีปรับราคาขึ้นกว่า 100% รวมทั้งยาฆ่าแมลงก็ขยับสูงขึ้นตามราคาข้าวเปลือก เพราะฉะนั้นต้นทุนใหม่ก็กำลังเพิ่มขึ้นเช่นกัน และสำหรับชาวนาในเขตนำฝนซึ่งเป็นพื้นที่การผลิตส่วนใหญ่ของประเทศก็ไม่ได้รับผลตอบแทนอะไรมากนักจากราคาที่เพิ่มสูงขึ้นในครั้งนี้ เพราะความเป็นจริงชาวนาส่วนมากได้ขายข้าวนาปีของตนเองออกไปหมดแล้วตั้งแต่ปลายปีที่ผ่านมา ส่วนต่างของราคาที่สูงขึ้นสร้างกำไรเพิ่มขึ้นจึงเป็นของผู้ประกอบการโรงสีและธุรกิจค้ากำไรข้าวเปลือก มิใช่ผลประโยชน์ของชาวนาอย่างที่เข้าใจกันเพราะในช่วงราคาข้าวสารพุ่งสูงขึ้นข้าวเปลือกได้หมดจากยุ้งฉางของชาวนาไปนานแล้ว ชาวนาไม่สามารถกักตุนข้าวเปลือกของตนเองไว้เพื่อรอราคาในช่วงต้นปี 2551 ได้ เนื่องจากภาระหนีสินเป็นสาเหตุหลัก

สภาวการณ์ที่เกิดขึ้นในวันนี้อาจไม่ได้มีสาเหตุมาจากปรากฏการณ์ง่ายๆอย่างที่หลายฝ่ายพยายามอธิบาย นี่ คือผลกระทบทีเกิดจากการสะสมปัญหามาอย่างยาวนานใน “ปรากฏการณ์โลกร้อน” หรือหมายถึงการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิเฉลี่ยของอากาศใกล้พื้นผิวโลกและน้ำในมหาสมุทร ซึ่งเกิดขึ้นในช่วงไม่กี่ทศวรรษที่ผ่านมาและมีการคาดการณ์กันว่าอุณหภูมิเฉลี่ยจะเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ค่อนข้างแน่ชัดว่ามีสาเหตุมาจากการเพิ่มระดับความเข้มของแก๊สเรือนกระจกที่เกิดจากกิจกรรมของมนุษย์ อุณหภูมิโดยรวมของโลกที่เพิ่มขึ้นเป็นเหตุให้เกิดผลกระทบในวงกว้าง ซึ่งรวมถึงการลดลงของธารน้ำแข็ง (glacial retreat) ระดับน้ำทะเลของโลกสูงขึ้น การเปลี่ยนแปลงของหยาดน้ำฟ้าทั้งปริมาณและรูปแบบอาจทำให้เกิดน้ำท่วมและความแห้งแล้ง เกิดการเปลี่ยนแปลงของความถี่และความรุนแรงของลมฟ้าอากาศแบบสุดโต่ง (extreme weather) ที่จะเกิดบ่อยครั้งขึ้น ซึ่งสอดคล้องกับสภาพความเป็นจริงที่เกิดขึ้นกับพื้นที่เกษตรกรรมในหลายประเทศ เช่นเวียดนามมีหิมะตกปกคลุมอย่างหนาแน่นในเขตชายแดนของจีน ติดกับมณฑลหยุนหนัน (Yunnan) กับมณฑลกว่างซี (Guangxi) ในจังหวัดลาวกาย กับ จังหวัดกาวบ่าง อากาศหนาวเย็นผิดปกติยังได้แผ่ลงมาปกคลุมหลายพื้นที่ทางภาคกลางตอนบน ในขณะเดียวกันอีกฝั่งของเวียดนามกลับเกิดภาวะน้ำท่วมอย่างหนักในพื้นที่มากกว่า 8 จังหวัด ซึ่งส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตและนาขาวเสียหายอย่างหนัก ความรุนแรงของลมฟ้าอากาศแบบสุดโต่งยังเกิดขึ้นในประเทศจีน, อินเดีย, อีรัก, อาร์เจนตินา, อัฟกานิสถาน, และอีกหลายพื้นที่ทั่วโลกในลักษณะที่ยากจะคาดเดาได้ว่ามันจะเกิดอะไรและที่ไหน

อีกทั้งแหล่งน้ำมันดิบเพื่อใช้ทำเชื้อเพลิงของโลกกำลังลดน้อยลงมาก กระแสของการปลูกพืชพลังงานจึงกระจายลงสู่ทั่วทุกพื้นที่ตามนโยบายที่เร่งรีบของรัฐบาลโดยมีการผลักดันให้มีการขยายพื้นที่ปลูกพืชพลังงานมากขึ้น ประเด็นปัญหาสำคัญที่สุดในขณะนี้ก็คือความขัดแย้งระหว่างพืชอาหารและพืชพลังงาน เพราะการเปลี่ยนแปลงการใช้พื้นที่จากการเพาะปลูกพืชอาหาร ไปปลูกพืชพลังงานจะส่งผลกระทบต่อความมั่นคงทางอาหารในระยะยาว สำหรับประเทศไทยความมั่นคงทางอาหารมีพื้นฐานมาจากการผลิตของเกษตรกรรายย่อย โดยการใช้พื้นที่เพาะปลูกอย่างหลากหลาย แต่เมื่อมีการส่งเสริมพืชพลังงานจะทำให้พื้นที่การเพาะปลูกข้าวลดลงก่อนเป็นอันดับแรก และจะตามมาด้วยผลผลิตอาหารชนิดอื่น

ปรากฏการณ์ข้าวราคาแพง คือวิกฤตข้าว วิกฤตอาหาร ที่ถูกซ้ำเติมด้วยวิกฤตการเมือง บนความอ่อนด้อย ของนักการเมืองไทย ในหลายเดือนที่ผ่านมาเราจึงยังไม่เห็นความชัดเจนในทางนโยบายด้านการเกษตรของประเทศนี้ มีเพียงเสียงสัญญาณจากแม่ทัพใหญ่บรรษัทการเกษตรไทยคือนาย นายธนินท์ เจียรวนนท์ (ประธานกรรมการและประธานคณะผู้บริหารเครือเจริญโภคภัณฑ์ หรือ CP) ที่ได้ให้สัมภาษณ์เกี่ยวกับทิศทางการพัฒนาการเกษตร เสมือนว่าเป็นการประกาศนโยบายด้านการเกษตรให้กับรัฐบาลชุดใหม่ได้เดินตามอย่างเป็นทางการ โดยเสนอให้มีการขยายพื้นที่การปลูกพืชพลังงานเพิ่มขึ้น เช่นเพิ่มพื้นที่ปลูกปาล์มอีก 12 ล้านไร่ ลดพื้นที่การปลูกข้าวลงให้เหลือประมาณ 25 ล้านไร่ (จากที่เคยมีอยู่ประมาณ 55-60 ล้านไร่) ใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ที่บริษัทตนได้ประโยชน์ เช่น ใช้พันธุ์ข้าวลูกผสม ซึ่งต้องการน้ำและปุ๋ยเคมีในปริมาณมาก รวมทั้งต้องซื้อพันธุ์จากบริษัททุกฤดูกาล และอาจถือโอกาสผลักดันพืชดัดแปลงพันธุกรรม โดยเฉพาะข้าวโพด ถั่วเหลือง รวมถึงข้าว ไม่เพียงเท่านั้นอาจมีการผลักดันให้มีจัดสรรพื้นที่เกษตรกรรมใหม่ เพื่อทำนิคมเกษตรกรรมใหม่ที่ให้เกษตรกรมาเป็นแรงงานรับจ้าง โดยคำกล่าวอ้างที่ว่า “เพื่อรับภาระความเสี่ยงแทนเกษตรกร” หรือขยายโครงการเกษตรพันธะสัญญา (Contract Farming) ให้เข้ามาแทนที่ระบบการเกษตรทีเป็นกรรมสิทธิ์ของชาวนารายย่อย

มีเหตุผลเพียงพอที่จะกล่าวได้ว่าเรากำลังเดินทางเข้าสู่ยุคข้าวยากหมากแพง อันมีสาเหตุมาจากน้ำมือมนุษย์เป็นส่วนใหญ่ ภัยธรรมชาติจากภาวะโลกร้อนได้สร้างความเสียหายให้กับพื้นที่เกษตรกรรมทั่วโลก วิกฤติน้ำมันส่งผลให้พืชพลังงานเข้าแทนที่เกษตรกรรมอาหารและต้นทุนจากค่าขนส่งจะสูงขึ้น รวมทั้งปัจจัยการผลิตก็จะปรับฐานราคาสูงขึ้น ราคาอาหารแพงขึ้นและขาดแคลนมากยิ่งขึ้นต่อเนื่องกันไปเป็นลูกโซ่ ผลกระทบดังกล่าวได้เกิดขึ้นแล้วในปัจจุบัน เช่นในประเทศฟิลิปปินส์ขาดแคลนข้าวเนื่องจากเวียดนามหยุดการส่งออก ถึงขั้นรัฐบาลฟิลิปปินส์ต้องส่งทหารออกมาควบคุมดูแลการปันส่วนอาหาร ประเทศกัมพูชาราคาข้าวพุ่งขึ้นสูงมากเริ่มมีผลกระทบกับคนจนบ้างแล้ว หรือล่าสุดคือประเทศเฮติมีการประท้วงก่อเหตุจลาจลเนื่องจากปัญหาราคาอาหารที่ถีบตัวสูงขึ้นจนก่อให้เกิดความขาดแคลนและหิวโหยไปทั่วประเทศ สำหรับประเทศไทยถึงแม้ว่าจะยังไม่มีผลกระทบจากข้าวสารราคาแพงมากนัก ซึ่งก็เป็นเพราะว่าเรายังเหลือข้าวในสต็อกข้าวของรัฐบาลทั่วประเทศอยู่ประมาณ 2।1 ล้านตัน (แต่ไม่รู้ว่าตัวเลขตรงตามบัญชีหรือไม่) แต่นั้นก็มิใช่ว่าวิกฤตอาหารจะไม่เกิดขึ้นและโดยเฉพาะกลุ่มคนจนในเมืองซึ่งต้องได้รับการดูแลคุ้มครอง เพราะเป็นกลุ่มที่จะได้รับผลกระทบจากปัญหาเศรษฐกิจก่อนเสมอ

ปรากฏการณ์ข้าวราคาแพงที่กำลังเกิดขึ้นยังเร็วเกินไปที่จะกล่าวว่าเป็นโอกาสทองของชาวนาไทย ถ้าตราบใดที่รัฐบาลยังไม่มีความจริงใจกับชาวนารายย่อย แต่กลับมุ่งเอาประโยชน์จากการสนับสนุนงบประมาณจากบรรษัทข้ามชาติด้านการเกษตรอย่างที่เป็นอยู่ ชาวนารายย่อยจะยังต้องเผชิญกับสถานการณ์ที่เลวร้ายอีกมาก สิ่งที่จะเกิดขึ้นเมื่อข้าวราคาดีคือเจ้าของที่ดินจะหันมาลงทุนทำเกษตรกรรมด้วยตนเองมากขึ้น ชาวนารายย่อยจะถูกผลักดันออกจากที่ดินของตนเองจากราคาค่าเช่าที่ดินเพิ่มขึ้น (ซึ่งปัจจุบันเกษตรกรไม่มีที่ทำกินมากถึง 811,871 ครอบครัว และมีที่ดินทำกินไม่เพียงพอต้องเช่าที่ดิน จำนวน 1-1.5 ล้านครอบครัว) บรรษัทและอุตสาหกรรมเกษตรขนาดใหญ่จะฉวยโอกาสผลักดันนโยบายของรัฐเพื่อตอบสนองต่อผลประโยชน์ของตน และจะเข้ามามีบทบาทในการลงทุนทำนามากขึ้น (ทั้งนาเคมีและนาอินทรีย์) อีกทั้งการแย่งชิงทรัพยากรน้ำในการทำนาจะมีระดับความรุนแรงเพิ่มขึ้นทั้งจากสาเหตุการขยายพื้นที่เพาะปลูกและผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงของภูมิอากาศ ตลอดจนมีแนวโน้มสูงที่จะเกิดปัญหาการระบาทของแมลงศัตรูพืชอย่างรุนแรงโดยเฉพาะเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล (ซึ่งมีรายงานว่าขณะนี้พบการระบาดแล้วแต่ยังอยู่ในพื้นที่แคบ) สาเหตุก็เนื่องจากราคาที่จูงใจจะทำให้ชาวนาปลูกข้าวอย่างต่อเนื่องโดยใช้ปุ๋ยเคมีในปริมาณมากขึ้นทำให้ข้าวอ่อนแอการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลจะกระจายตัวเป็นวงกว้าง และการใช้สารเคมีที่มีพิษร้ายแรงเพื่อกำจัดจะทำให้เกิดปัญหาผลกระทบต่อระบบสุขภาพและระบบสิ่งแวดล้อมตามมาอย่างแน่นอน

การพัฒนาระบบเกษตรกรรมยั่งยืนจึงเป็นสิ่งจำเป็น มิใช่สิ่งล้าสมัยหรือตกยุคสมัย หากแต่รัฐบาลมีความจริงใจที่จะยืนอยู่ข้างชาวนารายย่อย คนยากคนจน ปกป้องทรัพยากรธรรมชาติสิ่งแวดล้อม และมีกึ๋นพอที่จะมองออกว่าประเทศนี้อาจล้มจมถ้าสมคบกับบรรษัทข้ามชาติเพื่อประโยชน์ส่วนตนและพวกพ้อง และต้องมองให้ออกว่าโลกในวันข้างหน้าจะเปลี่ยนแปลงไปอย่างไร

เครือข่ายเกษตรรมทางเลือกสุรินทร์
(10 เมษายน 2551)

เรียบเรียงจากข้อมูลบางส่วนในเวทีวิเคราะห์สถานการณ์ข้าวแพง... อันเนื่องจากราคารับซื้อข้าวเปลือกพุ่งสูงขึ้นเป็นประวัติการณ์อย่างที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน ทำให้หลายภาคส่วนต่างก็มีปฏิกิริยาโต้ตอบและแสดงความคิดเห็นกันอย่างหลากหลายจนเป็นข่าวเด่นบนพื้นที่สื่อต่อเนื่องมาหลายสัปดาห์ ไม่เพียงแต่พ่อค้าข้าวส่งออกหรือบรรดาสมาคมการค้าที่เกี่ยวข้องกับข้าวเท่านั้น เกษตรกรรายย่อยในหลายกลุ่มหลายพื้นที่ต่างก็พากันวิเคราะห์ปรากฏการณ์ดังกล่าวอย่างกว้างขวาง เช่นเดียวกับกลุ่มชาวนาที่ทำเกษตรอินทรีย์ในจังหวัดสุรินทร์และยโสธร ซึ่งได้จัดเวทีเล็กๆเพื่อวิเคราะห์สถานการณ์ขึ้น เมื่อต้นเดือนเมษายนที่ผ่านมา ณ สหกรณ์เกษตรอินทรีย์กองทุนข้าวสุรินทร์

แหล่งข้อมูล (เพิ่มเติม)
กรุงเทพธุรกิจออนไลน์ / มติชนออนไลน์ / จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี / มูลนิธิชีววิถี (Biothai)

ปกป้องพันธุกรรมพื้นบ้าน สร้างอธิปไตยทางอาหาร

2008-11-27T00:19:00.000-08:00

“งานบายศรีสู่ขวัญเมล็ดพันธุ์ท้องถิ่นกินอาหารปลอดภัย” ครั้งที่2

หลวงพ่อนานปาฐกถาธรรม

กิจกรรมแปรรูปอาหารขากข้าว / ชิมข้าวพื้นบ้าน

เมล็ดพันธุ์พื้นบ้านหลากหลาย

สู่ขวัญเมล็ดพันธุ์

เวทีเสวนา

เมื่อวันเสาร์ที่ 23 กุมภาพันธ์ 2551 บริเวณสวนรักษ์ (ตลาดนัดสีเขียวเมืองสุรินทร์) เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกสุรินทร์ ร่วมกับโครงการเสริมประสิทธิภาพเกษตรกรสุรินทร์ และคณะกรรมการตลาดนัดสีเขียวจังหวัดสุรินทร์ ได้จัดให้มีกิจกรรม “งานบายศรีสู่ขวัญเมล็ดพันธุ์ท้องถิ่นกินอาหารปลอดภัย” โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ รณรงค์สร้างความรู้ความเข้าใจและสำนึกการอนุรักษ์และพัฒนาพันธุกรรมพื้นบ้านตลอดจนเพื่อให้เห็นคุณค่าเมล็ดพันธุ์ และเคารพในการผลิตและบริโภคบนฐานเกษตรกรรมยั่งยืน อันจะนำไปสู่การพึ่งตนเองของเกษตรกรรายย่อย ในฐานะที่เป็นทรัพยากรที่มีความสำคัญต่อเกษตรไทยและความหลากหลายทางชีวภาพ อีกทั้งยังแสดงถึงความมีอธิปไตยทางอาหารของคนท้องถิ่น พร้อมๆ กับการรณรงค์ส่งเสริมการบริโภคอาหารที่ปลอดภัย ไม่ทำลายสุขภาพและสิ่งแวดล้อม ในงานประกอบด้วยการจัดนิทรรศการวิชาการ ปาฐกถาธรรมและบายศรีสู่ขวัญเมล็ดพันธุ์ท้องถิ่น รวมถึงการแสดงพื้นบ้านและการออกร้านตลาดนัดสีเขียว

โดยเวลา 09.00 น. ตัวแทนผู้จัดงานอ่านคำประกาศการจัดงาน และกล่าวเปิดงานโดยนายเกษมศักดิ์ แสนโภชน์ (อดีตผู้ว่าราชการจังหวัดสุรินทร์) และปาฐกถาธรรมของหลวงพ่อนาน ในหัวข้อ “เกษตรกรรมยั่งยืนสู่ชีวิตที่ยั่งยืน” และเวทีเสวนาในหัวข้อ “พันธุ์พื้นบ้านอาหารพื้นถิ่น” วิทยากรประกอบด้วย คุณสุภา ใยเมือง, คุณอุบล อยู่หว้า ,และตัวแทนเกษตรกร ตัวแทนผู้บริโภค ในภาคบ่ายเป็นพิธีบายศรีสู่ขวัญเมล็ดพันธุ์ท้องถิ่น และการแสดงพื้นบ้านเจรียงเบริน (ตำนานข้าว) จากชมรมเจรียงเบรินจังหวัดสุรินทร์ สุดท้ายเป็นการแลกเปลี่ยนเมล็ดพันธุ์ของผู้เข้าร่วมงาน

แลกเปลี่ยนเมล็ดพันธุ์ก่อนจะปิดงาน และสุดท้าย...ปิดงานเมื่อเวลาสี่โมงเย็น

2008-11-26T21:49:00.000-08:00

ผู้บริโภคสุรินทร์เที่ยวทุ่งเกษตรอินทรีย์
16 ธันวาคม 2550 ที่ผ่านมา

โครงการเสริมประสิทธิภาพเกษตรกรสุรินทร์, โครงการ “ขยะยิ้ม”, เครือข่ายเกษตรทางเลือกสุรินทร์, กลุ่มเกษตรธรรมชาติตำบลทมอ, กลุ่มอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมทัพไทยถนน, กลุ่มรวมพลังสร้างงานเกษตรอินทรีย์ และสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดสุรินทร์ จัดกิจกรรม “ผู้ผลิตชวนผู้บริโภคเที่ยวทุ่งเกษตรอินทรีย์” ณ บ้านโดนเลงใต้ ตำบลทมอ อำเภอปราสาท จังหวัดสุรินทร์ มีผู้บริโภคในเมืองสุรินทร์จากภาคส่วนต่างๆเข้าร่วมกว่า 40 คน

งานนี้จัดขึ้นเพื่อให้ผู้บริโภคได้สัมผัสบรรยากาศท้องทุ่งและวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของครอบครัวชาวนาสุรินทร์ เพื่อเรียนรู้ระบบการผลิตอาหารที่ปลอดภัยต่อชีวิตและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม งานครั้งนี้จัดขึ้นเป็นครั้งแรก เป็นโครงการที่จัดให้ผู้ผลิตพบผู้บริโภคโดยตรง ซึ่งมีทั้งข้าราชการ นักพัฒนาเอกชน นักธุรกิจ ล้วนเป็นผู้บริโภคทั้งสิ้น แต่อยู่ในบทบาทที่แตกต่างกัน การที่มีโอกาสได้รู้จักกันและแลกเปลี่ยนกันจึงเป็นจุดเริ่มต้นของการสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างผู้ผลิตบริโภค ซึ่งหมายถึงการพัฒนาวิถีของการผลิตและการบริโภค เพื่อสุขภาพ เพื่อสิ่งแวดล้อม และความเป็นอิสระ ให้เข้มแข็งมั่นคงต่อไป

กิจกรรมทั้งหมดแบ่งเป็น 3 ฐานคือ ฐานปศุสัตว์อินทรีย์ ไปที่กลุ่มอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมทัพไทย-ถนน ไปดูกระบวนการจัดหาอาหาร การผสมอาหาร การจัดการคอก (ทั้งเป็ด ปลา หมู) คนที่กินหมูอินทรีย์ทุกเสาร์จะได้เห็นว่าเนื้อหมูผ่านการเลี้ยงระบบเกษตรอินทรีย์ กว่าจะได้กินเราต้องทำมีอะไรบ้างมีกระบวนการอย่างไร กว่าจะได้หมู 1 กิโลกรัม พืชผักอินทรีย์ ไปที่กลุ่มรวมพลังสร้างงานเกษตรอินทรีย์ บ้านลำดวน และ ฐานข้าวอินทรีย์ ไปที่กลุ่มเกษตรธรรมชาติบ้านโดนเลง ซึ่งก็จะได้เห็นกระบวนการผลิตทั้งหมดเช่นกัน

ภายหลังจากการรับประทานอาหารกลางวันร่วมกัน ได้มีการแลกเปลี่ยนซักถามระหว่างผู้ผลิตกับผู้บริโภค เช่นประเด็นหนี้สินเกษตรกร, การเปลี่ยนวิถีการผลิตมาเป็นการทำเกษตรอินทรีย์ลดต้นทุน, การปลูกพืชผักโดยไม่ใช้สารเคมี, การจัดการน้ำ, การตลาด เป็นต้น และก่อนเดินทางกลับได้มีการบายศรีสู่ขวัญไล่เคราะห์รับโชคต้อนรับปีใหม่แบบพื้นบ้านร่วมกัน ก่อนเดินทางกลับในเวลาประมาณ 1500 น

ข้อมูลที่เกี่ยวข้อง

ชาวนารายย่อยกับการพึ่งตนเอง

2008-11-26T21:42:00.000-08:00

ชาวนารายย่อยกับการพึ่งตนเอง :สร้างเครือข่ายระบบเศรษฐกิจของชาวนา พัฒนาระบบเกษตรกรรมยั่งยืน

ส่วนมากเรามักจะมอง “ความยั่งยืน” เฉพาะในด้านรูปธรรมเป็นสำคัญ เช่น ความมั่นคงด้านอาหาร, รายได้จากการขาย, หรือสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ แต่นอกเหนือจากสิ่งที่กล่าวมายังมีอีกด้านหนึ่งที่เราไม่ควรละเลย นั้นก็คือการรักษาวัฒนธรรมและระบบเศรษฐกิจของชาวนารายย่อยเอาไว้ให้ได้ เพราะสิ่งเหล่านั้นก็คือคุณค่า ความเป็นอิสระ และ ความสามารถในการพึ่งพาตนเอง ของชุมชนชาวนา

ในด้านการพัฒนาระบบเศรษฐกิจชุมชนนั้น ชาวนาไม่ควรตั้งตนเป็นนายทุน เพราะเราไม่มีทุน หรือถ้ามีก็มีน้อยมากเมื่อเทียบกับนักลงทุนในระบบทุนนิยม หากต้องลงทุนทำกิจการตามกระแสโดยลำพัง มักจะต้องกู้หนี้ยืมสิน และธุรกิจทุนนิยมต้องขึ้นตรงกับระบบตลาด ซึ่งถูกควบคุมโดยนายทุนขนาดใหญ่ ชาวนาจึงเป็นเพียงเหยื่อของระบบตลาดทุนนิยม ชาวนาควรรวมกลุ่มในระดับชุมชน เช่น กลุ่มอาชีพต่างๆ หรือสหกรณ์ในหลากหลายรูปแบบ เพื่อต่อรองและพยายามเข้าแทนที่ธุรกิจทุนนิยมโดยเฉพาะตลาดสินค้าการเกษตรกรรม เป้าหมายก็คือการผลักดันให้ระบบทุนนิยมออกไปอยู่นอกเขตชนบท (ชุมชน) ให้ได้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ในระบบเศรษฐกิจของชุมชนชาวนา ครอบครัวเกษตรกรรายย่อย คือหน่วยการผลิตพื้นฐานที่ต้องให้ความสำคัญสูงสุด ในแปลงเกษตรของครอบครัวจะต้องทำการผลิตให้หลากหลายผสมผสาน (ทั้งพืชและสัตว์) และขยายกิจกรรมไปสู่การแปรรูปผลผลิต ทอผ้า จักสาน ฯลฯ และการขาย เมื่อมีความพร้อมมากขึ้นก็ยกระดับไปสู่การรวมกลุ่ม และเป็นระบบสหกรณ์ แต่ต้องไม่เป็นสหกรณ์ตามกรอบรัฐ ที่สำคัญต้องเข้าให้ถึงแนวคิดสหกรณ์แท้ๆให้ได้ (เป็นสหกรณ์จากล่างขึ้นบน) เพื่อยกระดับการแปรรูปผลผลิต การตลาด ตลอดจนการสะสมทุนในท้องถิ่น ต่อไป

การสร้างระบบเศรษฐกิจของชุมชนชาวนา จะต้องไม่เดินตามแนวทุนนิยม กล่าวคือต้องรักษาความเป็นอิสระของหน่วยผลิตพื้นฐาน คือครอบครัวเกษตรกรรายย่อย เอาไว้ให้ได้ ดังนั้นเป้าหมายในการผลิตของครอบครัวคือการผลิตเพื่อพึ่งตนเองและรักษาวิถีครอบครัวตนเอง ในฐานะที่ครอบครัวเป็นหน่วยของชุมชน หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือครอบครัวชาวนาอยู่ได้ระบบชุมชนก็จะอยู่ได้ ไม่ใช่ผลิตเพื่อแสวงหากำไรแบบทุนนิยม และไม่ไปขูดรีดแรงงานผู้อื่นเพื่อผลกไรและความสบายส่วนตน แต่ในระบบเศรษฐกิจชุมชนสามารถแรกเปลี่ยนแรงงานได้ และรับเอาเทคโนโลยีสมัยใหม่มาใช้ได้ แต่จะต้องปรับใช้ให้เหมาะสมกับเป้าหมายการผลิต โดยเป็นไปเพื่อการช่วยเหลือเกื้อกูล การแบ่งปัน เพื่อดำรงรักษาสถาบันครอบครัวและสถาบันชุมชน เอาไว้อย่างเหนียวแนน

กล่าวโดยสรุปได้ว่า...เส้นทางการพัฒนาของเกษตรกรรายย่อย คือการรวมตัวกันเพื่อคิดสร้างระบบเศรษฐกิจของชุมชน เพื่อรักษาวิถีชีวิตชุมชน โดยไม่ยอมตกเป็นทาสของระบบทุนนิยมที่มีอำนาจกว้างขวางใหญ่โต แต่ชาวนาไม่อาจจะสู่ได้โดยลำพัง ดังนั้นจึงมีความจำเป็นที่ต้องรวมกันคิดอ่านอย่างจริงจัง เพื่อสร้างระบบเศรษฐกิจของชุมชน และยกระดับพัฒนาให้มันกลายเป็นระบบเศรษฐกิจที่เข้มแข็งมีพลัง และนำไปสู่การสถาปนาเป็น “ระบบเศรษฐกิจแห่งชาติ” คู่ขนาดไปกับระบบเศรษฐกิจทุนนิยมให้ได้การดำรงอยู่ของระบบเกษตรกรรมยั่งยืน คือการสร้างความเข้มแข็งของครอบครัวชาวนารายย่อย หรือเกษตรกรผู้ทำการผลิตขนาดเล็กที่มีอิสระ เกษตรกรรายย่อยเหล่านั้นจะทำหน้าที่รักษาวัฒนธรรมชุมชน ระบบคุณค่าดั่งเดิมของชุมชนเอาไว้ เช่นกัน การเร่งสร้างเศรษฐกิจของชุมชน และเชื่อมโยงเข้าหากันเพื่อเป็นเครือข่ายเศรษฐกิจที่กว้างขวางยิ่งขึ้น ช่วยเหลือกันได้มากขึ้นเป็นสิ่งจำเป็น แต่ถ้าเราปล่อยให้ระบบเศรษฐกิจทุนนิยมใหญ่โตโดยไม่มีคู่ต่อสู้ ก็เท่ากับว่าเรายอมให้นายทุนเข้าครอบงำกุมอำนาจเบ็ดเสร็จ ทำลายชุมชน ทำลายครอบครัว ความเอารัดเอาเปรียบจะครอบแผ่นดิน ระบบทุนจะเซาะกร่อนความมีน้ำใจ และวัฒนธรรมการช่วยเหลื่อเกื้อกูล สังคมไทยจะถูกทำลายอย่างถึงรากถึงโคน
โดย... เครือข่าย กทล. สุรินทร์

เนื้อหาหลักจาก อ.ฉัตรทิพย์ นาถสุภา/หนังสือเกษตรกรรมยั่งยืนสมัชชาเกษตรกรรมทางเลือกครั้งที่ 3 (2547)

โครงการเสริมประสิทธิภาพเกษตรกรสุรินทร์ (คสป.)

2008-11-26T21:34:00.000-08:00

โครงการเสริมประสิทธิภาพเกษตรกรสุรินทร์ (คสป.)Surin Farmers Support (SFS)
ประวัติโดยย่อ และประสบการณ์องค์กร โครงการเสริมประสิทธิภาพเกษตรกรสุรินทร์” (SFS) เริ่มงานพัฒนาชนบทมาตั้งแต่ปี พ.ศ.2526 แบ่งช่วงประสบการณ์ออกได้เป็น 3 ระยะระยะเริ่มแรก (พ.ศ.2526-2528) ทำงานสนับสนุนกองทุนให้แก่กลุ่มเกษตรกรทำนา รวม 86 กลุ่ม ในจังหวัดสุรินทร์ โดยมีชื่อองค์กรว่า “กองทุนพัฒนาท้องถิ่นสุรินทร์” ซึ่งได้รับการสนับสนุนทุนดำเนินงานจาก “กองทุนพัฒนาแคนาดา” หรือ L-DAP มีการสรุปบทเรียนและวิเคราะห์ว่างานสนับสนุนทุนเพียงอย่างเดียวให้แก่กลุ่มเกษตรกรทำนายังไม่สามารถสร้างความเข้มแข็งให้แก่กลุ่มองค์กรชาวบ้านได้ และเห็นว่าองค์กรชาวบ้านมีปัญหาในเรื่องการบริหารจัดการกลุ่ม ทำให้มีการจัดทำโครงการเพื่ออบรมเสริมความรู้เรื่องการบริหารจัดการ เช่น เรื่องบัญชีและการเงิน ให้แก่กลุ่มเกษตรกรทำนา โดยใช้ชื่อโครงการว่า “โครงการเสริมประสิทธิภาพกลุ่มเกษตรกรสุรินทร์”ระยะที่สอง (พ.ศ.2529-2534) งานประเมินผลจากทีมประเมินผล ชี้ชัดว่าการทำงานของ (SFS) ยังไม่ตอบสนองในเรื่องความเข้มแข้งขององค์กรชาวบ้านและปัญหาของเกษตรกรสมาชิก รวมทั้งกลุ่มเป้าหมายที่กว้างและจำนวนมาก คือ กลุ่มเกษตรกรทำนาทั้ง 86 กลุ่ม ในจังหวัดสุรินทร์ ขณะที่มีกำลังเจ้าหน้าที่มีน้อย ส่งผลให้มีการจัดปรับทิศทางการทำงานอีกเป็นครั้งที่สอง โดยมีทิศทางงานสำคัญคือ เน้นสร้างความเข้มแข็งขององค์กรชาวบ้าน แต่ลดจำนวนพื้นที่เป้าหมายลง โดยปรับกิจกรรมให้สอดคล้องกับการแก้ปัญหาเกษตรกรระดับครอบครัวและระดับชุมชนให้มากขึ้น โดยมีเป้าหมายอยู่ที่การพึ่งตนเองของเกษตรกร กิจกรรมระยะนี้จะประกอบด้วย เกษตรผสมผสาน ธนาคารข้าว ออมทรัพย์ ร้านค้า กลุ่มรับซื้อข้าวเปลือก และเริ่มงานโรงสีชุมชมและการค้าข้าวโดยกลุ่มชาวนา กระบวนการทำงานให้ความสำคัญกับเกษตรกรในการวิเคราะห์ปัญหาและทางออก ทั้งในระดับครอบครัวและชุมชน ปี 2530 มีการเปลี่ยนชื่อโครงการอีกครั้งมาเป็น “โครงการเสริมประสิทธิภาพเกษตรกรสุรินทร์” จนถึงปัจจุบันนี้ การทำงานในช่วงดังกล่าวได้รับการสนับสนุนจาก L-DAP และ Christian Aidsระยะที่สาม (พ.ศ.2535-ปัจจุบัน) มีการทบทวนบทเรียนขององค์กรและวิเคราะห์สถานการณ์ปัญหาของสังคม ปัญหาชุมชน มีข้อสรุปว่าทิศทางการทำงานในระยะที่ผ่านมามีความสอดคล้องกับ สถานการณ์ของชุมชน แต่เกษตรกรยังคงมีปัญหาอย่างหนักในด้านเศรษฐกิจ หนี้สินครัวเรือนเพิ่มขึ้น เกษตรกรมีค่าใช้จ่ายในการผลิต การบริโภคและการศึกษาของบุตรหลานสูงขึ้น สถานการณ์ของสังคมนั้นก็เป็นยุคเศรษฐกิจฟองสบู่ เกษตรกรส่วนใหญ่ไหลเข้ามาขายแรงงานในภาคอุตสาหกรรม รวมทั้งสถานการณ์การความเสื่อมโทรมของทรัพยากรธรรมชาติ และผลกระทบจากสารเคมีการเกษตรเริ่มแสดงผลให้เห็นชัดเจนขึ้น สังคมต้องเผชิญกับปัญหาสิ่งแวดล้อม แนวคิดของการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมได้รับความสนใจจากสังคมทั้งในระดับประเทศและสังคมโลก ประกอบกับแนวคิดเกษตรทางเลือก วิถีการผลิตแบบพึ่งตนเองและเกื้อกูลต่อสิ่งแวดล้อม ก็ปรากฏขึ้นในสังคมเช่นกัน จากเหตุดังกล่าวจึงนำมาสู่การปรับแนวงานของ (SFS) ซึ่งในปัจจุบันมีการส่งเสริมและพัฒนาระบบเกษตรกรรมยังยืน ทั้งด้าน กระบวนการผลิต การแปรรูป การตลาดเพื่อสังคม และเครือข่ายผู้บริโภค แต่ยังให้ความสำคัญกับองค์กรชาวบ้าน รวมทั้งสนับสนุนองค์กรเกษตรกรในระดับเครือข่ายด้วย โดยการดำเนินงานที่ต่อเนื่องนี้ได้การสนับสนุนจากองค์กร TACAP ของสถานทูตแคนาดา และองค์กร MISEEREORการทำงานของ (SFS) ในช่วงเวลาหลายปีที่ผ่านมา คือการสะสมบทเรียนการทำงานพัฒนากับเกษตรกรรายย่อย งานองค์กรชาวบ้าน งานพัฒนาระบบเกษตรยั่งยืน งานด้านตลาดทางเลือกเพื่อสังคม งานพัฒนาองค์ความรู้และงานรณรงค์เผยแพร่ ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญที่จะนำไปสู่การทำงานพัฒนาในท้องถิ่นและยกระดับกระบวนการทำงานให้สูงขึ้น มีประสิทธิภาพมากขึ้น ถ่ายทอดบทเรียนประสบการณ์สู่สังคมได้มากขึ้น เป็นประโยชน์ต่อเกษตรกรรายย่อยที่มีฐานะยากจน ผู้บริโภคในเมือง ตลอดจนสามารถสร้างสำนึกด้านสิ่งแวดล้อมไปสู่สังคมไทยในวงกว้าง และประเทศเพื่อนบ้านต่อไป

เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกสุรินทร์

2008-11-26T21:21:00.000-08:00

นโยบายการพัฒนาประเทศเป็นมูลเหตุอันสำคัญในการขยายปัญหาและสร้างผลกระทบต่อเกษตรกรรายย่อยอย่างกว่างขวางและทวีความรุนแรงยิ่งๆขึ้น โดยเฉพาะในส่วนที่เกี่ยวกับเกษตรกรโดยตรงอย่างนโยบายส่งเสริมการเกษตรแผนใหม่ ซึ่งเน้นการใช้สารเคมี-สารพิษ ตลอดจนมุ่งส่งเสริมการปลูกพืชเชิงเดี่ยวเพื่อการค้า กระบวนการส่งเสริมเกษตรแผนใหม่เกิดขึ้นตั้งแต่เริ่มยุคปฏิวัติเขียว (Green revolution: พ।ศ।๒๕๐๓) และมีความเข้มข้นยิ่งขึ้นเมื่อประมาณปี พ।ศ.๒๕๑๐ เป็นต้นมา โดยมีการส่งเสริมการใช้ปุ๋ยเคมี-สารเคมี พันธุ์พืชใหม่ เครื่องจักรกลการเกษตร จนแนวทางเกษตรแผนใหม่แพร่ขยายไปทั่วทั้งประเทศ ในขณะเดียวกันที่ระบบเกษตรกรรมพื้นบ้านแบบดั้งเดิม (Traditional Agriculture) ซึ่งเน้นการผลิตแบบพออยู่พอกิน วิถีชีวิตพึ่งพาตนเอง และความมั่นคงทางอาหาร กลับถูกเก็บกดปิดกั้นและลดจำนวนพื้นที่การผลิตลงอย่างรวดเร็ว

ขบวนการ ”เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกสุรินทร์” เป็นองค์กรประชาชนเล็กๆ กลุ่มหนึ่งที่เกิดขึ้นจากแรงกดดันของสภาพปัญหาอันเกิดจากนโยบายเกษตรแผนใหม่ เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกสุรินทร์ดำเนินมาอย่างต่อเนื่องยาวนานพอสมควร แม้ว่าลักษณะการรวมตัวของกลุ่มองค์กรต่างๆจะเกิดขึ้นอย่างมีโครงสร้างหลวมๆ ซึ่งเป็นการรวมตัวระดับเครือข่ายที่ไม่ชัดเจนมากนักในยุคแรก แต่ขบวนการดังกล่าวมีการพัฒนารูปธรรมระบบเกษตรกรรมก็มีความชัดเจนต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี พ।ศ।๒๕๒๖ โดยเริ่มจากรูปธรรมการเลี้ยงปลาในนาข้าวมาเป็นเกษตรผสมผสาน เกษตรธรรมชาติ เกษตรอินทรีย์ จนกระทั่งเป็นเกษตรกรรมยั่งยืนตามลำดับ นอกเหนือจากการพัฒนาระบบเกษตรกรรมแล้วขบวนการยังให้ความสำคัญกับการพัฒนาในมิติองค์กรอย่างต่อเนื่องเช่นกันโดยเป็นความร่วมมือขององค์กรชาวบ้านและองค์กรพัฒนาเอกชนในท้องถิ่น

แนวคิดพื้นฐานขบวนการเกษตรกรรมทางเลือก กล่าวโดยสรุปเครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกสุรินทร์ มีชุดคำอธิบายทางความคิดทั้งด้านกระบวนการผลิตในระบบเกษตรกรรมยั่งยืน และทางเทคนิคการเกษตรแบบยั่งยืน ตลอดจนแนวความคิดในเชิงความต้องการสูงสุดหรือสิ่งที่ต้องการไปให้ถึง คือ สร้างรูปแบบเกษตรกรรมยั่งยืนให้เป็นที่ยอมรับและเป็นทางเลือกให้กับเกษตรกรรายย่อยเข้าถึงได้จริง โดยเป็นระบบเกษตรที่ความเคารพเกื้อกูลต่อธรรมชาติ อนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรท้องถิ่น มีความเป็นไปได้ในทางเศรษฐกิจและความเหมาะสมสอดคล้องกับสภาพภูมิศาสตร์และวัฒนธรรมชุมชน ซึ่งก็มีหลากหลายรูปแบบเช่น เกษตรผสมผสาน เกษตรธรรมชาติ เกษตรอินทรีย์ วนเกษตร เป็นต้น

กลุ่มองค์กรชาวบ้าน เครือข่ายเกษตรกรรมทางเลือกสุรินทร์ แบ่งออกเป็น ๒ ลักษณะ (1)องค์กรชาวบ้านสมาชิกเครือข่ายฯ (ประกอบไปด้วยองค์กรชาวบ้าน ๖ กลุ่ม) (2)องค์กรชาวบ้านนอกเครือข่ายฯ (ซึ่งมีจำนวนหลายกลุ่มหลายพื้นที่และได้รับการหนุนเสริมจากเครือข่าย) ซึ่งทั้งสองลักษณะมีการเคลื่อนไหวพัฒนาองค์ความรู้ด้านเกษตรธรรมยั่งยืนอย่างต่อเนื่อง และจะนำเสนอบทเรียนรูปธรรมการทำงานในมิติต่างๆ ให้ได้เห็นในโอกาสต่อไป